Эртний хvмvvс тоо мэддэггvй байхдаа гол бэл бэнчин нь байсан малынхаа тоог хэлэхдээ тєдий тооны чулууг уутанд хийж vзvvлдэг байжээ.
Тиймээс калькулятор буюу тооцоолон бодох машин нь Латин хэлний "калькулюс" гэдэг "чулуу" гэж орчуулагддаг vгнээс гаралтай аж. Дараагаар нь дvрсээр тоог илэрхийлдэг болсон ч мєн тооны нэрийг гаргаагvй юм. Vvний дараа 10 хуруугаараа тоолж сурсан байна. Ингээд анхны Ром тоо зохиогдсон юм. Тэрхvv тоог бичихэд маш хэцvv байсан тул 900 онд Эртний Энэтхэгт одоогийн тоог зохиосон байна. Харин Арабын худалдаачид тvvнийг нь Европт дэлгэрvvлсэн тvvхтэй.
Wednesday, December 16, 2009
Хий vзэгдэлтэй гэдгээрээ алдартай таван газар
Хvн болгон гуравдагч ертєнц байдаг гэдэгт итгэдэггvй. Бидний амьдарч буй ертєнц дээр аль хэдийнэ vхсэн ч тvvнийгээ мэддэггvй оршсоор байдаг хvмvvсийг бид сvнс хэмээн нэрлэсээр ирсэн билээ. Сvнсний талаар олон баримт, мєн тэднийг ангуучилдаг хvмvvс байхаас гадна эрдэмтэд судлаачид тэдний жинг хvртэл тодорхойлсон байдаг.
Amityville-ийн байшин
Нью-Йорк хотын зvvн хойт хэсэгт орших уг байшин хий vзэгдэлтэй буюу сvнстэй гэдгээрээ алдартай юм. Хамгийн их хий vзэгдэлтэй газрын нэгдvгээрт оржээ. 1974 оны арваннэгдvгээр сарын 13-ны шєнє энэхvv байшинд нэгэн аймшигтай гэмт хэрэг гарсан ажээ. 23 настай Ronald DeFeo гэх залуу эцэг эх, дєрвєн ах, эгч дvv нараа унтаж байхад нь буугаар буудаж хороожээ. Уг хэргийг 1975 онд шvvсэн бєгєєд єнєєх залуу єєрийн гэм бурууг тайлбарлахдаа, байшинд надад нэгэн ер бусын дуу сонсогдсон бєгєєд тэд намайг залж удирдан би тэдний хий гэсэн бvхнийг яг л боол шиг хийж байсан гэжээ. Шинжээчид тvvнийг сэтгэл зvйн хувьд эрvvл хvн гэж дvгнэн алсан зургаан хvнийх нь тоогоор тус бvр 25 жилийн ялаар буюу хугацаагvй ял эдлvvлэхээр шийдвэрлэсэн аж. 1999 онд нэгэн болзолтойгоор чєлєєлсєн хэдий ч хэрэгтэн уг шийдвэрээс татгалзсан байна. 1922 онд уг байшинг нэгэн хvн худалдан авсан бєгєєд тvvнд мєн л адил урьдынх шиг золгvй явдал тохиолджээ. Энэхvv нууцлаг учир битvvлэг явдал хэвлэл мэдээллийнхний анхаарлыг маш ихээр татсан бєгєєд DeFeo-д тохиолдсон бодит явдал дээр vндэслэсэн хэд хэдэн аймшгийн кино, роман бичжээ.
Эгч дvv Fox-ийн зуслангийн байр
Энэхvv хий vзэгдэлтэй байшин Нью Йорк хотын Hidesville-д орших бєгєєд єнєєдєр уг байшин сvнс, хий vзэтдлийн ангуучдын анхаарлыг зvй ёсоор татдаг газрын нэг болоод байгаа юм. Уг жижиг байшинд эгч дvv Maggie, Katie нар хорлогдсон худалдаачны сvнстэй холбогдож эхэлсэн байна. Улмаар сvнс байшинд байнга байх болжээ. Байшингийн хананаас жигд бус цохиж байгаа чимээ байнга гарч байдаг бєгєєд тvvнийг тогшдог сvнс хэмээн нэрлэсэн гэнэ.
Alcatraz-ийн шорон
Уг шорон Сан-Франциско хотын Baie-д орших бєгєєд энэхvv шоронгоос гэмт хэрэгтэн хэзээ ч зугтаж байгаагvйгээрээ алдартай юм. Alcatraz арлын шорон гэдгээрээ алдартай бєгєєд 29 жилийн турш vйл ажиллагаагаа идэвхтэй явуулж байгаа гэнэ. Энд хvнийг тамлан зовоож, хvмvvс нас барж, ялтнууд амиа хорлох ч vе бий. Аймшигт энэ шоронд маш олон хvн тарчлан зовж vхжээ. Энд тайлбарлахын аргагvй хачин сонин дуу чимээ єдєр бvр гардаг нь дээрхийн шалтгаан юм. Шоронгийн харгалзагч нар шоронгийн зарим єрєєний хаалга єєрєє нээгдэж, онгойдог хэмээн мэдэгдэж байсан удаатай.
Вашингтоны Цагаан ордон
Америкийн ерєнхийлєгчдийн амьдардаг хамгийн алдартай Цагаан ордон сvнстэй гэвэл та итгэх vv. Хэний ч санаанд оромгvй хэрэг гэвэл, хамгийн алдартай хvмvvсийн нэгний сvнс Цагаан ордны єрєєнvvдээр хэрэн хэсдэг аж. Тэр нь бvр Abraham Lincoln-ий сvнс гэвэл та лав итгэхгvй байх. Тэрбээр нэг бус удаа Цагаан ордны цонхоор гадагш харж байгаагаар харагджээ. Abraham Lincoln-ний бэлэвсэн эхнэр Mary Todd Цагаан ордны тєв хэсэгт хэд хэдэн удаа нууц тарни уншиж байсан байна. Дээрх хачирхалтай хэргийн талаар олон хvн мэддэг байсан бєгєєд тэдний дунд Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower нар энэ хэргийг гэрчилдэг аж. Хэрвээ энгийн нэгэн энэ талаар яривал хэн ч итгэхгvй шvv дээ. Тэд хоёулаа Abraham Lincoln Цагаан ордонд байгааг мэдэрч байжээ.
Winchester-ийн байшин
Калифорнийн San Josfi уг байшин байх бєгєєд 1881 онд Olivier Winchester-ийн бэлэвсэн эхнэр єєрийн байшингаа хамгийн анх сvнстэй гэдгийг олон нийтэд зарлаж байсан аж. Тэрбээр зэвсэг vйлдвэрлэдэгээрээ алдартай нэгэн байсан бєгєєд тvvний тансаг харшид сvнснvvд харагдах болсонд тэрбээр ихэд эмзэглэжээ.
Тvvний байшинд тахир дутуу болсон цэргийн сvнснvvд маш ихээр харагдах болсон бєгєєд эдгээр цэргvvд “Winchester” зэвсгийн vйлдвэрийн тэсрэх бємбєгєнд єртсєн хvмvvс байсан аж. Ингээд хатагтай тансаг харшаа орхиж явахыг хvссэн ч харин яаж тэднээс хол байх талаар нэгэн vзмэрчээс зєвєлгєє авсан байна.
Vзмэрч тvvнд сvнснvvдтэй хамт амьдрахыг хvссэхгvй байгаа бол нэмж єрєє барих хэрэгтэй хэмээн зєвлєжээ. Хатагтай Sarah Winchester 40 жилийн дотор тансаг харшдаа 100 гаруй єрєє нэмж барьжээ. Тэрбээр 1922 онд нас барсан гэнэ. Харин одоо тvvний сvнстэй харшид олон жуулчид зочилдог бєгєєд тэд уг байшингийн сvнстэй гэдэгт нь татагддаг юм байна. Адал явдлыг эрхэмлэдэг, хий vзэгдэл байдаг гэдэгт итгэдэггvй жуулчдын хєлсийг чийхруулан vргэлж савж байх, хаалганууд, хэн нэгний тасралтгvй алхах чимээ, энд тэнд сvvмэлзэж харагдах дєл, байсхийгээд л єєрєє эргэх хаалганы бариул гээд тэнд учир нь vл ойлгогдох нууц энэ байшинд олон аж.
Amityville-ийн байшин
Нью-Йорк хотын зvvн хойт хэсэгт орших уг байшин хий vзэгдэлтэй буюу сvнстэй гэдгээрээ алдартай юм. Хамгийн их хий vзэгдэлтэй газрын нэгдvгээрт оржээ. 1974 оны арваннэгдvгээр сарын 13-ны шєнє энэхvv байшинд нэгэн аймшигтай гэмт хэрэг гарсан ажээ. 23 настай Ronald DeFeo гэх залуу эцэг эх, дєрвєн ах, эгч дvv нараа унтаж байхад нь буугаар буудаж хороожээ. Уг хэргийг 1975 онд шvvсэн бєгєєд єнєєх залуу єєрийн гэм бурууг тайлбарлахдаа, байшинд надад нэгэн ер бусын дуу сонсогдсон бєгєєд тэд намайг залж удирдан би тэдний хий гэсэн бvхнийг яг л боол шиг хийж байсан гэжээ. Шинжээчид тvvнийг сэтгэл зvйн хувьд эрvvл хvн гэж дvгнэн алсан зургаан хvнийх нь тоогоор тус бvр 25 жилийн ялаар буюу хугацаагvй ял эдлvvлэхээр шийдвэрлэсэн аж. 1999 онд нэгэн болзолтойгоор чєлєєлсєн хэдий ч хэрэгтэн уг шийдвэрээс татгалзсан байна. 1922 онд уг байшинг нэгэн хvн худалдан авсан бєгєєд тvvнд мєн л адил урьдынх шиг золгvй явдал тохиолджээ. Энэхvv нууцлаг учир битvvлэг явдал хэвлэл мэдээллийнхний анхаарлыг маш ихээр татсан бєгєєд DeFeo-д тохиолдсон бодит явдал дээр vндэслэсэн хэд хэдэн аймшгийн кино, роман бичжээ.
Эгч дvv Fox-ийн зуслангийн байр
Энэхvv хий vзэгдэлтэй байшин Нью Йорк хотын Hidesville-д орших бєгєєд єнєєдєр уг байшин сvнс, хий vзэтдлийн ангуучдын анхаарлыг зvй ёсоор татдаг газрын нэг болоод байгаа юм. Уг жижиг байшинд эгч дvv Maggie, Katie нар хорлогдсон худалдаачны сvнстэй холбогдож эхэлсэн байна. Улмаар сvнс байшинд байнга байх болжээ. Байшингийн хананаас жигд бус цохиж байгаа чимээ байнга гарч байдаг бєгєєд тvvнийг тогшдог сvнс хэмээн нэрлэсэн гэнэ.
Alcatraz-ийн шорон
Уг шорон Сан-Франциско хотын Baie-д орших бєгєєд энэхvv шоронгоос гэмт хэрэгтэн хэзээ ч зугтаж байгаагvйгээрээ алдартай юм. Alcatraz арлын шорон гэдгээрээ алдартай бєгєєд 29 жилийн турш vйл ажиллагаагаа идэвхтэй явуулж байгаа гэнэ. Энд хvнийг тамлан зовоож, хvмvvс нас барж, ялтнууд амиа хорлох ч vе бий. Аймшигт энэ шоронд маш олон хvн тарчлан зовж vхжээ. Энд тайлбарлахын аргагvй хачин сонин дуу чимээ єдєр бvр гардаг нь дээрхийн шалтгаан юм. Шоронгийн харгалзагч нар шоронгийн зарим єрєєний хаалга єєрєє нээгдэж, онгойдог хэмээн мэдэгдэж байсан удаатай.
Вашингтоны Цагаан ордон
Америкийн ерєнхийлєгчдийн амьдардаг хамгийн алдартай Цагаан ордон сvнстэй гэвэл та итгэх vv. Хэний ч санаанд оромгvй хэрэг гэвэл, хамгийн алдартай хvмvvсийн нэгний сvнс Цагаан ордны єрєєнvvдээр хэрэн хэсдэг аж. Тэр нь бvр Abraham Lincoln-ий сvнс гэвэл та лав итгэхгvй байх. Тэрбээр нэг бус удаа Цагаан ордны цонхоор гадагш харж байгаагаар харагджээ. Abraham Lincoln-ний бэлэвсэн эхнэр Mary Todd Цагаан ордны тєв хэсэгт хэд хэдэн удаа нууц тарни уншиж байсан байна. Дээрх хачирхалтай хэргийн талаар олон хvн мэддэг байсан бєгєєд тэдний дунд Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower нар энэ хэргийг гэрчилдэг аж. Хэрвээ энгийн нэгэн энэ талаар яривал хэн ч итгэхгvй шvv дээ. Тэд хоёулаа Abraham Lincoln Цагаан ордонд байгааг мэдэрч байжээ.
Winchester-ийн байшин
Калифорнийн San Josfi уг байшин байх бєгєєд 1881 онд Olivier Winchester-ийн бэлэвсэн эхнэр єєрийн байшингаа хамгийн анх сvнстэй гэдгийг олон нийтэд зарлаж байсан аж. Тэрбээр зэвсэг vйлдвэрлэдэгээрээ алдартай нэгэн байсан бєгєєд тvvний тансаг харшид сvнснvvд харагдах болсонд тэрбээр ихэд эмзэглэжээ.
Тvvний байшинд тахир дутуу болсон цэргийн сvнснvvд маш ихээр харагдах болсон бєгєєд эдгээр цэргvvд “Winchester” зэвсгийн vйлдвэрийн тэсрэх бємбєгєнд єртсєн хvмvvс байсан аж. Ингээд хатагтай тансаг харшаа орхиж явахыг хvссэн ч харин яаж тэднээс хол байх талаар нэгэн vзмэрчээс зєвєлгєє авсан байна.
Vзмэрч тvvнд сvнснvvдтэй хамт амьдрахыг хvссэхгvй байгаа бол нэмж єрєє барих хэрэгтэй хэмээн зєвлєжээ. Хатагтай Sarah Winchester 40 жилийн дотор тансаг харшдаа 100 гаруй єрєє нэмж барьжээ. Тэрбээр 1922 онд нас барсан гэнэ. Харин одоо тvvний сvнстэй харшид олон жуулчид зочилдог бєгєєд тэд уг байшингийн сvнстэй гэдэгт нь татагддаг юм байна. Адал явдлыг эрхэмлэдэг, хий vзэгдэл байдаг гэдэгт итгэдэггvй жуулчдын хєлсийг чийхруулан vргэлж савж байх, хаалганууд, хэн нэгний тасралтгvй алхах чимээ, энд тэнд сvvмэлзэж харагдах дєл, байсхийгээд л єєрєє эргэх хаалганы бариул гээд тэнд учир нь vл ойлгогдох нууц энэ байшинд олон аж.
Бэлэн гоймонг хэн зохиосон бэ?
Момофуку Андо 1910 онд Японд тєржээ. Эцэг, эх нь балчир байхад нь нас барсан тул тэрбээр эмээ, євєє дээрээ єссєн байна. Андо 22 нас хvрмэгцээ єєрийн бизнесийг эрхлэхээр шийджээ. Vvний тулд санхvvгийн сайн боловсрол хэрэгтэй хэмээн Киотогийн Их сургуульд эдийн засгийн мэргэжил эзэмшсэн аж.
Тєгсєх курсэд байхдаа хотуудаар явж наймаа хийдэг хэд хэдэн худалдаачинтай жижигхэн компани байгуулсан байна. Гэтэл олон хvнд хямд єртєгєєр хvнс хvргэх боломжийг олж харан єєрийн бизнесийг єргєтгєх санааг олжээ.
Энэ бол амттай бєгєєд хямд vнэтэй хоол буюу бидний мэддэгээр бэлэн гоймон байсан юм. Тэрбээр ургамлын тосонд шарж болгосон гоймонг хатааж савлах санааг олжээ. Ингээд 1958 онд "Чикен рамён" хэмээх хагас бэлэн гоймон дэлхиин хоёрдугаар дайн эхэлснээр тvvний компани дампуурлын эрмэгт тулсан аж. Ийм хvнд цаг vед татвараа тєлж чадахгvйд хvрч тэрбээр 1948 онд шоронд хvртэл хоригджээ.
Хэдэн cap хоригдох хугацаандаа Андо сэтгэлээр огт унаагvй гэдэг. Тvvнийг суллагдах vед улс орон даяар єлсгєлєн нvvрлэсэн байлаа. Хvмvvс хоол, хvнс худаддаж авахын тулд хэдэн цагаар дугаарлан зогсдог байв. Японы Засгийн газар тусламжийн шугамаар Америкаас оржирсэн талхыг иргэдэд єгч байв. Андо худалдаанд анх гарсан байна. Энэхvv бизнесийг улс орнууд єєрийн онцлогтой тохируулан "хуулбарлах" болсон билээ. Мэргэжилтэнvvдийн хийсэн судалгааны дvнгээр 2005 онд дэлхийд нийт 85 тэрбум ширхэг бэлэн гоймон зарагджээ. 2008 оны эхээр Япон улсад явуулсан судалгаагаар XX зууны Японы шилдэг нээлтээр энэхvv бvтээгдэхvvн шалгарсан ажээ.
Тєгсєх курсэд байхдаа хотуудаар явж наймаа хийдэг хэд хэдэн худалдаачинтай жижигхэн компани байгуулсан байна. Гэтэл олон хvнд хямд єртєгєєр хvнс хvргэх боломжийг олж харан єєрийн бизнесийг єргєтгєх санааг олжээ.
Энэ бол амттай бєгєєд хямд vнэтэй хоол буюу бидний мэддэгээр бэлэн гоймон байсан юм. Тэрбээр ургамлын тосонд шарж болгосон гоймонг хатааж савлах санааг олжээ. Ингээд 1958 онд "Чикен рамён" хэмээх хагас бэлэн гоймон дэлхиин хоёрдугаар дайн эхэлснээр тvvний компани дампуурлын эрмэгт тулсан аж. Ийм хvнд цаг vед татвараа тєлж чадахгvйд хvрч тэрбээр 1948 онд шоронд хvртэл хоригджээ.
Хэдэн cap хоригдох хугацаандаа Андо сэтгэлээр огт унаагvй гэдэг. Тvvнийг суллагдах vед улс орон даяар єлсгєлєн нvvрлэсэн байлаа. Хvмvvс хоол, хvнс худаддаж авахын тулд хэдэн цагаар дугаарлан зогсдог байв. Японы Засгийн газар тусламжийн шугамаар Америкаас оржирсэн талхыг иргэдэд єгч байв. Андо худалдаанд анх гарсан байна. Энэхvv бизнесийг улс орнууд єєрийн онцлогтой тохируулан "хуулбарлах" болсон билээ. Мэргэжилтэнvvдийн хийсэн судалгааны дvнгээр 2005 онд дэлхийд нийт 85 тэрбум ширхэг бэлэн гоймон зарагджээ. 2008 оны эхээр Япон улсад явуулсан судалгаагаар XX зууны Японы шилдэг нээлтээр энэхvv бvтээгдэхvvн шалгарсан ажээ.
Яагаад Bluetooth гэж нэрлэгдэх болов
Та бvхний сайн мэдэх гар утсанд "Bluetooth" гэх утас, холбоос ашиглалгvй гар утаснаас утасны хооронд мэдээлэл солилцдог тохирогоо байдгийг хvн бvр мэдэх байх.
Тэгвэл энэ нэрний vvсэл хаанаас гарсан тухай уншигч та бvхэнд толилуулья. Энэ нэр томъёо XX зууны vеийн Данийн хаан Харалд Блутvvт буюу Цэнхэр шvдэт Харалдаас гаралтай ажээ. Ихээхэн дайн байлдаан хийж байсан Харалд хаан vvнээс залхаж, хєрш зэргэлдээ орнуудтайгаа эв нэгдэлтэй байх дипломат бодлогыг баримталж улс орныхоо ихэнх овог аймгийг эвлэрvvлэн Дани, Норвегийг нэгтгэж чаджээ. Тvvний гадаад бодлогын нэгэн адил vлгэр дуурайл бvхий бодлогыг агуулсан Bluetooth технологийг ашиглан гар утаснаас зурагт, автомашин, чихэвч болон бусад зvйлстэй мэдээлэл солилццог билээ. Bluetooth-ийн лого нь Харалд хааны нэрний Н болон В гэсэн латин vсгээс бvрддэг юм. Bluetooth технологийг 1994 онд Шведийн гар утасны "Ericsson" компани анх vйлчилгээнд нэвтрvvлсэн байна.
1998 оноос энэ vйлчилгээ хэв маягаа бvрэн олж, Bluetooth-ийн тусгай сонирхол бvхий бvлэглэл vvсгэн IBM, Intel, Nokia, Toshiba, Ericsson компани албан ёсны гишvvн болжээ. Зургаан сарын дотор энэ санаачлага ажилттай хэрэгжин бусад компаниуд Bluetooth технологийг бvтээгдэхvvндээ ашиглах болов. Bluetooth технологи нь нэг секундэд нэг мегабит багтаамжтай мэдээлэл, дуу зэргийг дамжуулах зориулалттай юм. Энэ технологи анх таван метрийн хvрээнд утас болон бусад тоног тєхєєрємжид мэдээлэл дамжуулах боломжтой байжээ. Одоо, харин мэргэжилтнvvд зайг уртасган 10 хvртэл метрийн хvрээнд хvргэсэн байна. Bluetooth-ийн хамрах хvрээ, vр дvн, мэдээ дамжуулалтын хурд улам нэмэгдэж байгаа.
Тэгвэл энэ нэрний vvсэл хаанаас гарсан тухай уншигч та бvхэнд толилуулья. Энэ нэр томъёо XX зууны vеийн Данийн хаан Харалд Блутvvт буюу Цэнхэр шvдэт Харалдаас гаралтай ажээ. Ихээхэн дайн байлдаан хийж байсан Харалд хаан vvнээс залхаж, хєрш зэргэлдээ орнуудтайгаа эв нэгдэлтэй байх дипломат бодлогыг баримталж улс орныхоо ихэнх овог аймгийг эвлэрvvлэн Дани, Норвегийг нэгтгэж чаджээ. Тvvний гадаад бодлогын нэгэн адил vлгэр дуурайл бvхий бодлогыг агуулсан Bluetooth технологийг ашиглан гар утаснаас зурагт, автомашин, чихэвч болон бусад зvйлстэй мэдээлэл солилццог билээ. Bluetooth-ийн лого нь Харалд хааны нэрний Н болон В гэсэн латин vсгээс бvрддэг юм. Bluetooth технологийг 1994 онд Шведийн гар утасны "Ericsson" компани анх vйлчилгээнд нэвтрvvлсэн байна.
1998 оноос энэ vйлчилгээ хэв маягаа бvрэн олж, Bluetooth-ийн тусгай сонирхол бvхий бvлэглэл vvсгэн IBM, Intel, Nokia, Toshiba, Ericsson компани албан ёсны гишvvн болжээ. Зургаан сарын дотор энэ санаачлага ажилттай хэрэгжин бусад компаниуд Bluetooth технологийг бvтээгдэхvvндээ ашиглах болов. Bluetooth технологи нь нэг секундэд нэг мегабит багтаамжтай мэдээлэл, дуу зэргийг дамжуулах зориулалттай юм. Энэ технологи анх таван метрийн хvрээнд утас болон бусад тоног тєхєєрємжид мэдээлэл дамжуулах боломжтой байжээ. Одоо, харин мэргэжилтнvvд зайг уртасган 10 хvртэл метрийн хvрээнд хvргэсэн байна. Bluetooth-ийн хамрах хvрээ, vр дvн, мэдээ дамжуулалтын хурд улам нэмэгдэж байгаа.
ХХ зууны эрдэмтдийг тєєрєгдvvлсэн хуурамч олдворууд
ХХ зууны шинжлэх ухааны салбарт хамгийн их алдаршсан хуурамч зvйлvvдийн нэг нь Пилтдаун хvн юм. Эрдэмтэд анхнаасаа л vvнийг сармагчингаас хvнд хувьсах vйл явцыг харуулсан vнэт олдвор хэмээн vзжээ.
1912 онд чулуужсан эд зvйл цуглуулагч Чарлз Досон Пилтдаун/Английн Сассекс эрэг орчим/ дахь эзэнгvй хаягдсан чулуу бутлах газраас балар эртний хvний гавал олсон хэмээн зарлажээ. Эрдэмтдийн хэн нь ч эл олдворт эргэлзсэнгvй, тvvнд Eoantropus dausoni хэмээх нэр хайрлажээ. Харвардын их сургуулийн профессор, биологич Стивен Гулд анх уг олдворыг хуурамч болохыг нь зарласнаар энэ хэрэг тєгсгєл болсон юм. Олдвороо сонин содон болгохын тулд тэрбээр хvний гавал дээр орангутангийн эрvvг нэмсэн байж.
Yvнээс гадна vй олон бичигтэй дугариг зvйл эрдэмтдийг мєн л удаан хугацааны турш тєєрєгдvvлсэн юм. Фестийн бєєрєнхий хэмээн алдаршсан олдвор дээр бичсэн зvйлийг тайлах гэж ХХ зууны эрдэмтэд толгойгоо гашилгаад ч тусыг эс олжээ. Эцэстээ хуурамч зvйл байсан нь батлагдсанаар цэг тавигдсан юм. Археологич Луиж Пернье 1908 онд Крит арлаас олсон гэх эл олдворыг хуурамч болохыг эртний эд єлгийн зvйлийн нэрт шинжээч Жер Эйзенберг анх мэджээ.
1912 онд чулуужсан эд зvйл цуглуулагч Чарлз Досон Пилтдаун/Английн Сассекс эрэг орчим/ дахь эзэнгvй хаягдсан чулуу бутлах газраас балар эртний хvний гавал олсон хэмээн зарлажээ. Эрдэмтдийн хэн нь ч эл олдворт эргэлзсэнгvй, тvvнд Eoantropus dausoni хэмээх нэр хайрлажээ. Харвардын их сургуулийн профессор, биологич Стивен Гулд анх уг олдворыг хуурамч болохыг нь зарласнаар энэ хэрэг тєгсгєл болсон юм. Олдвороо сонин содон болгохын тулд тэрбээр хvний гавал дээр орангутангийн эрvvг нэмсэн байж.
Yvнээс гадна vй олон бичигтэй дугариг зvйл эрдэмтдийг мєн л удаан хугацааны турш тєєрєгдvvлсэн юм. Фестийн бєєрєнхий хэмээн алдаршсан олдвор дээр бичсэн зvйлийг тайлах гэж ХХ зууны эрдэмтэд толгойгоо гашилгаад ч тусыг эс олжээ. Эцэстээ хуурамч зvйл байсан нь батлагдсанаар цэг тавигдсан юм. Археологич Луиж Пернье 1908 онд Крит арлаас олсон гэх эл олдворыг хуурамч болохыг эртний эд єлгийн зvйлийн нэрт шинжээч Жер Эйзенберг анх мэджээ.
Хамгийн олон хvн хуурсан дєрєвдvгээр сарын нэгэн
Єнгєт зурагт
1962 он гэхэд Шведэд телевизийн хар цагаан ганцхан суваг гардаг байв. Сvvлийн vеийн мэдээний цагаар уг сувгийн техникийн нэг ажилтан vг хэлж, шинэ технологийн ачаар телевизийн бvх vзэгч их амархнаар єєрийн телевизийг єнгєт болгож чадна гэдгийг мэдэгдэв. Тэдний хийх зvйл нь ердєє л телевизийн дэлгэц дээрээ эмэгтэй хvний нийлэг оймс ємсгєх хэрэгтэй гэжээ. Шведийн долоон сая хvн амаас хэдэн зуун мянга нь энэ хууралтад итгэж телевиздээ оймс ємсгєсєн байна. Харин Шведэд єнгєт телевиз 1970 оноос гарч эхэлжээ.
Никсон ерєнхийлєгч
1962 онд Америкийн vндэсний радиогоор явдаг "Vндэстний цаг" нэвтрvvлгийн дундуур Ричард Никсон Ерєнхийлєгч боллоо гэсэн мэдээлэл цацагджээ. Тvvний сонгуулийн гол уриа нь "Би нэг ч алдаа гаргаагvй, цаашид ч гаргахгvй" гэсэн утгатай байв. Энэ мэдээ Никсоны сонгуулийн ємнєх кампанит ажлын vеэр хэлсэн vгийн хамт цацагдав. Радио сонсогчид ихэд уурлаж студи руу утасдаж гарсан байна. Зєвхєн нэвтрvvлгийн эцэст энэ тоглоом байсан юм гэдгийг хэлжээ.
Гаригууд нэг шугаманд байрлахад дэлхийн татах хvч багасна
Английн одон орон судлаач Патрик Мур 1976 онд ВВС-гийн радиогоор ярихдаа єнєєдєр єглєєний 9.47 цагт ховорхон vйл явдал болох бєгєєд бvх хvн гэрээсээ гаралгvй vvнийг мэдэрч болно гэжээ. Бvх гаригууд нэг шугамд жагсч, харилцан таталцлын хvч нь нэмэгдэх учраас дэлхийн татах хvч багасна. Хэрэв яг энэ мєчид та дээшээ агаарт vсэрвэл нисч байгаа мэт болно гэж тэр нэмж хэлсэн байна. 9.47 цаг болоход уг радио руу хэдэн зуун хvн утастаж vvнийг мэдэрснээ баяртайгаар хэлсэн байна. Нэгэн эмэгтэй єєрийнхєє 11 найзын хамт сандлаасаа хєндийрч єрєєгєє тойрон ниссэн гэж мэдэгджээ.
Лондонд буусан нисдэг таваг
1989 оны гуравдугаар сарын 31-ний єдєр Лондонгийн ойролцоо явж байсан олон хvн хурц гэрэлтэй нисдэг таваг харжээ. Агаарт хэсэг тогтсоноо тариалангийн талбайн захад буужээ. Хvмvvс ч харь гарагийнхан ирлээ хэмээн сандралдан цагдаагийнхныг дууджээ. Цагдаагийнхныг ирэхэд уг агаарын бємбєрцєгєєс 36 насны Ричард Браисон гарч ирсэн бєгєєд энэ бємбєрцгийг єєрєє зохиосон байв. Дєрєвдvгээр сарын 1-нд буух байсан ч цаг агаар муудсан учраас нэг єдрийн ємнє тэрбээр газардсан байна.
Кремвакс
Интернэтийн эхний vе 1984 онд Usenet сvлжээнд ЗХУ холбогдлоо гэсэн мэдээлэл цацагджээ. Хvйтэн дайны vе байсан учраас олон хvн энэ мэдээг цочирдон хvлээн авсан байна. Америкчууд болон европынхонтой нээлттэй хэлэлцvvлэг явуулах зорилготой хэмээн тайлбарласан уг мэдээллийг Константин Черненко явуулсан гэх бєгєєд интернэт хаяг нь сһеmеnко@кrеmyах. UUCP гэж байв. Харин хоёр долоо хоногийн дараа энэ нь дєрєвдvгээр сарын 1-ний хууралт байсныг уг сvлжээнээс мэдэгджээ.
Биг Бенийг электрон болгоно
1980 онд BBC Лондонгийн Биг Бен цагийг шинэчилж электрон болгоно гэж мэдээлэв. BBC рvv олон мянган хvн утасдаж эсэргvvцэж буйгаа илэрхийлжээ. Япон дахь ВВС-гийн салбар хамгийн тvрvvнд утасдсан дєрвєн хvнд уг цагны зvvг худалдах тухай мэдээлсэн байна. Vvний дагуу Атлантын далайн дунд хєвж байсан нэг загасчин япон эр утсаар ярьж уг худалдаанд оролцох хvсэлтээ илэрхийлжээ.
1962 он гэхэд Шведэд телевизийн хар цагаан ганцхан суваг гардаг байв. Сvvлийн vеийн мэдээний цагаар уг сувгийн техникийн нэг ажилтан vг хэлж, шинэ технологийн ачаар телевизийн бvх vзэгч их амархнаар єєрийн телевизийг єнгєт болгож чадна гэдгийг мэдэгдэв. Тэдний хийх зvйл нь ердєє л телевизийн дэлгэц дээрээ эмэгтэй хvний нийлэг оймс ємсгєх хэрэгтэй гэжээ. Шведийн долоон сая хvн амаас хэдэн зуун мянга нь энэ хууралтад итгэж телевиздээ оймс ємсгєсєн байна. Харин Шведэд єнгєт телевиз 1970 оноос гарч эхэлжээ.
Никсон ерєнхийлєгч
1962 онд Америкийн vндэсний радиогоор явдаг "Vндэстний цаг" нэвтрvvлгийн дундуур Ричард Никсон Ерєнхийлєгч боллоо гэсэн мэдээлэл цацагджээ. Тvvний сонгуулийн гол уриа нь "Би нэг ч алдаа гаргаагvй, цаашид ч гаргахгvй" гэсэн утгатай байв. Энэ мэдээ Никсоны сонгуулийн ємнєх кампанит ажлын vеэр хэлсэн vгийн хамт цацагдав. Радио сонсогчид ихэд уурлаж студи руу утасдаж гарсан байна. Зєвхєн нэвтрvvлгийн эцэст энэ тоглоом байсан юм гэдгийг хэлжээ.
Гаригууд нэг шугаманд байрлахад дэлхийн татах хvч багасна
Английн одон орон судлаач Патрик Мур 1976 онд ВВС-гийн радиогоор ярихдаа єнєєдєр єглєєний 9.47 цагт ховорхон vйл явдал болох бєгєєд бvх хvн гэрээсээ гаралгvй vvнийг мэдэрч болно гэжээ. Бvх гаригууд нэг шугамд жагсч, харилцан таталцлын хvч нь нэмэгдэх учраас дэлхийн татах хvч багасна. Хэрэв яг энэ мєчид та дээшээ агаарт vсэрвэл нисч байгаа мэт болно гэж тэр нэмж хэлсэн байна. 9.47 цаг болоход уг радио руу хэдэн зуун хvн утастаж vvнийг мэдэрснээ баяртайгаар хэлсэн байна. Нэгэн эмэгтэй єєрийнхєє 11 найзын хамт сандлаасаа хєндийрч єрєєгєє тойрон ниссэн гэж мэдэгджээ.
Лондонд буусан нисдэг таваг
1989 оны гуравдугаар сарын 31-ний єдєр Лондонгийн ойролцоо явж байсан олон хvн хурц гэрэлтэй нисдэг таваг харжээ. Агаарт хэсэг тогтсоноо тариалангийн талбайн захад буужээ. Хvмvvс ч харь гарагийнхан ирлээ хэмээн сандралдан цагдаагийнхныг дууджээ. Цагдаагийнхныг ирэхэд уг агаарын бємбєрцєгєєс 36 насны Ричард Браисон гарч ирсэн бєгєєд энэ бємбєрцгийг єєрєє зохиосон байв. Дєрєвдvгээр сарын 1-нд буух байсан ч цаг агаар муудсан учраас нэг єдрийн ємнє тэрбээр газардсан байна.
Кремвакс
Интернэтийн эхний vе 1984 онд Usenet сvлжээнд ЗХУ холбогдлоо гэсэн мэдээлэл цацагджээ. Хvйтэн дайны vе байсан учраас олон хvн энэ мэдээг цочирдон хvлээн авсан байна. Америкчууд болон европынхонтой нээлттэй хэлэлцvvлэг явуулах зорилготой хэмээн тайлбарласан уг мэдээллийг Константин Черненко явуулсан гэх бєгєєд интернэт хаяг нь сһеmеnко@кrеmyах. UUCP гэж байв. Харин хоёр долоо хоногийн дараа энэ нь дєрєвдvгээр сарын 1-ний хууралт байсныг уг сvлжээнээс мэдэгджээ.
Биг Бенийг электрон болгоно
1980 онд BBC Лондонгийн Биг Бен цагийг шинэчилж электрон болгоно гэж мэдээлэв. BBC рvv олон мянган хvн утасдаж эсэргvvцэж буйгаа илэрхийлжээ. Япон дахь ВВС-гийн салбар хамгийн тvрvvнд утасдсан дєрвєн хvнд уг цагны зvvг худалдах тухай мэдээлсэн байна. Vvний дагуу Атлантын далайн дунд хєвж байсан нэг загасчин япон эр утсаар ярьж уг худалдаанд оролцох хvсэлтээ илэрхийлжээ.
Сар болгоны 14. Яагаад хайрынх вэ
Нэгдvгээр сарын 14. Энэ єдєр та бvтэн жил хєтєлсєн тэмдэглэлээ хайртдаа бэлэглээрэй. Энэ нь таны тvvнд хэр vнэнчийг баталж байгаа хэрэг юм.
Хоёрдугаар сарын 14. Энэ єдєр бол хосуудын баяр. Дэлхийн олон оронд гэгээн хайрын єдєр гэдэг бєгєєд хайртай бvсгvйдээ залуус шоколадаар хайраа илэрхийлдэг билээ.
Гуравдугаар сарын 14. Энэ єдєр Эрчvvд Валентины єдєр єєрт нь хайраа илчилсэн бvсгvйн сэтгэлийг хvлээж авах уу, vгvй юу гэдгийг шийддэг аж. Хvлээн авах бол тэр эмэгтэйд чихэр єгдєг хvлээж авахгvй бол чимээгvй єнгєрдєг.
Дєрєвдvгээр сарын 14. Гэгээн Валентин болон цагаан єдрєєр хайраа илэрхийлж амжаагvй хvмvvс энэ єдєр хайртай хvнээ болзоонд урьж уучлал гуйдаг гэнэ. Тиймээс заавал хайрттайгаа энэ єдрийг хамтдаа єнгєрvvлээрэй.
Тавдугаар сарын 14. Єнгєрсєн саруудад хайртайгаа учраагvй хvмvvс байгаа бол энэ єдєр шар хувцас ємсєж, ганц бие амьдралаа орхихоор шийдсэнээ илэрхийлдэг ажээ. Тиймээс энэ єдрийг шар цэцгийн хэмээн нэрлэдэг байна. Учир нь шар хувцас бусдын анхаарлыг хамгийн ихээр татдаг хэмээн vздэг болохоор ийнхvv ганц бие хvмvvс ижлээ олох єдєр болгон тэмдэглэдэг болжээ. Энэ єдрийг манайд єнгєрсєн жилээс эхлэн тэмдэглэх болсон юм.
Зургадугаар сайран 14. Та хайртай бvсгvйгээ хэзээ vнсэж болох бол хэмээн бодож явдаг бол энэ єдрийг ямарч эргэлзээгvйгээр сонгоорой. Хамгийн гол нь сэтгэл хєдлєм газар сонгох нь чухал гэдгийг санах хэрэгтэй юм.
Долдугаар сарын 14. Та болзооныхоо бvх зардлыг аав ээж гэр бvлийнхэндээ даатгаад хайртыгаа ойр дотныхондоо танилцуулах єдєр. Энэ єдєр та сэтгэлт бvсгvй эсвэл хайртай залуугаа гэртээ урихад хамгийн тохиромжтой гэр бvлийн хайрын єдєр ажээ.
Наймдугаар сарын 14. Хосууд цэцэрлэгт хvрээлэнгээр зугаалж, сэтгэл зvрхээ илчлэн илэн далангvй ярилцах єдєр бол єнєєдєр. Харин хайртай хvнээсээ хол байгаа бол тvvнийгээ дурсан, ногоон дарс шимж, ганцаардлаа тайлаарай.
Есдvгээр сарын 14. Энэ єдєр Disco клуб-т ч юм уу аль инээд цалгисан газар найз нєхдєє урин хайтыгаа бусдад танилцуул. Мєн нар жаргаж байхад зургаа авахуулдаг уламжлалтай бєгєєд vргэлж биедээ авч явна гэсэн утгатай vгсийг бичиж єгдєг аж.
10 дугаар сарын 14. Хайртай хосууд энэ єдрийг хоёулхнаа хамтдаа байж улаан дарс шимэнгээ бvхий л нууцаа дэлгэдэг. Тиймээс хосууд хайраа бэхжvvлээд зогсохгvй дурлалаа амьдрал болгон цааш алхахад хамгийн шийдвэртэй алхмуудыг хийдэг байна.
11 дvгээр сарын 14. Хамтдаа vнэнч дурлалын тухай кино vзэж дараа нь хvйтэн оранжийн ундаа уувал бvр ч таатай.
12 дугаар сарын 14. Чанга тэврэлдэх єдєр. Дурлалт хосууд биесээ чанга тэврээд зогсохыг зєвшєєрдєг. Энэ єдєр хайрын тань халуухан тэврэлт євлийн жаврыг мартагдуулах ер бусын аз жаргалыг мэдрvvлэх нь лавтай.
Хоёрдугаар сарын 14. Энэ єдєр бол хосуудын баяр. Дэлхийн олон оронд гэгээн хайрын єдєр гэдэг бєгєєд хайртай бvсгvйдээ залуус шоколадаар хайраа илэрхийлдэг билээ.
Гуравдугаар сарын 14. Энэ єдєр Эрчvvд Валентины єдєр єєрт нь хайраа илчилсэн бvсгvйн сэтгэлийг хvлээж авах уу, vгvй юу гэдгийг шийддэг аж. Хvлээн авах бол тэр эмэгтэйд чихэр єгдєг хvлээж авахгvй бол чимээгvй єнгєрдєг.
Дєрєвдvгээр сарын 14. Гэгээн Валентин болон цагаан єдрєєр хайраа илэрхийлж амжаагvй хvмvvс энэ єдєр хайртай хvнээ болзоонд урьж уучлал гуйдаг гэнэ. Тиймээс заавал хайрттайгаа энэ єдрийг хамтдаа єнгєрvvлээрэй.
Тавдугаар сарын 14. Єнгєрсєн саруудад хайртайгаа учраагvй хvмvvс байгаа бол энэ єдєр шар хувцас ємсєж, ганц бие амьдралаа орхихоор шийдсэнээ илэрхийлдэг ажээ. Тиймээс энэ єдрийг шар цэцгийн хэмээн нэрлэдэг байна. Учир нь шар хувцас бусдын анхаарлыг хамгийн ихээр татдаг хэмээн vздэг болохоор ийнхvv ганц бие хvмvvс ижлээ олох єдєр болгон тэмдэглэдэг болжээ. Энэ єдрийг манайд єнгєрсєн жилээс эхлэн тэмдэглэх болсон юм.
Зургадугаар сайран 14. Та хайртай бvсгvйгээ хэзээ vнсэж болох бол хэмээн бодож явдаг бол энэ єдрийг ямарч эргэлзээгvйгээр сонгоорой. Хамгийн гол нь сэтгэл хєдлєм газар сонгох нь чухал гэдгийг санах хэрэгтэй юм.
Долдугаар сарын 14. Та болзооныхоо бvх зардлыг аав ээж гэр бvлийнхэндээ даатгаад хайртыгаа ойр дотныхондоо танилцуулах єдєр. Энэ єдєр та сэтгэлт бvсгvй эсвэл хайртай залуугаа гэртээ урихад хамгийн тохиромжтой гэр бvлийн хайрын єдєр ажээ.
Наймдугаар сарын 14. Хосууд цэцэрлэгт хvрээлэнгээр зугаалж, сэтгэл зvрхээ илчлэн илэн далангvй ярилцах єдєр бол єнєєдєр. Харин хайртай хvнээсээ хол байгаа бол тvvнийгээ дурсан, ногоон дарс шимж, ганцаардлаа тайлаарай.
Есдvгээр сарын 14. Энэ єдєр Disco клуб-т ч юм уу аль инээд цалгисан газар найз нєхдєє урин хайтыгаа бусдад танилцуул. Мєн нар жаргаж байхад зургаа авахуулдаг уламжлалтай бєгєєд vргэлж биедээ авч явна гэсэн утгатай vгсийг бичиж єгдєг аж.
10 дугаар сарын 14. Хайртай хосууд энэ єдрийг хоёулхнаа хамтдаа байж улаан дарс шимэнгээ бvхий л нууцаа дэлгэдэг. Тиймээс хосууд хайраа бэхжvvлээд зогсохгvй дурлалаа амьдрал болгон цааш алхахад хамгийн шийдвэртэй алхмуудыг хийдэг байна.
11 дvгээр сарын 14. Хамтдаа vнэнч дурлалын тухай кино vзэж дараа нь хvйтэн оранжийн ундаа уувал бvр ч таатай.
12 дугаар сарын 14. Чанга тэврэлдэх єдєр. Дурлалт хосууд биесээ чанга тэврээд зогсохыг зєвшєєрдєг. Энэ єдєр хайрын тань халуухан тэврэлт євлийн жаврыг мартагдуулах ер бусын аз жаргалыг мэдрvvлэх нь лавтай.
Аймшигт харанхуйллын нууц
Хvvхэд асрагчид тохиолдсон явдал
Аймшгийн гэнэтийн харанхуйллын тухай яриа баримт олон байдаг ажээ. Гэхдээ энэ нь єдєр шєнє ээлжилдгийн харанхуй бус учир нь vл мэдэгдэх гэнэтийн харанхуйлал юм.
1957 оны долдугаар сард Францын нэгэн сонинд Правонслийн Арля хотын 54 настай Мирен Жене хэмээх эмэгтэйд тохиолдсон зvйлийн тухай нийтэлжээ. Тэр эмэгтэй туршлагатай мэргэшсэн сувилагч тул баян чинээлэг айлууд хvvхдээ асруулахаар байнга урьдаг байж. Тэрбээр ч тєлєв сайхан зан авиртай олны итгэлийг даасан хvн ажээ. Зуны нэг єдєр тvvнд ер бусын vйл явдал тохиолдсон бєгєєд тэрбээр энэ тухайгаа ярихад хvн бvхэн гайхаж байжээ. 1957 оны долдугаар сарын 16-нд vд дундын vед шинээр мэндэлсэн хvvхдээ харуулахаар урьсан Котильоныд Жене очжээ. Хvvхдийг тэргэнцэртэй хєтєлж хотын цэцэрлэгт хvрээлэнд зугаалахаар явсан байна. Нарлаг сайхан єдєр тул хvмvvс халуун єдрvvдэд гол тєлєв цэцэрлэгт хvрээлэнд цуглардат боловч энэ єдєр бараг хvнгvй байсан бєгєєд тvvнийг харахад бяцхан хvv Котильон тэргэнцэртээ тайван нойрсож байжээ. Гэнэт гэгээ тасарч тvнэр харанхуй нємєрчээ.
Гэхдээ энэ нарны нєлєє биш ба асрагч эмэгтэйн нуд харанхуйлаагvй, аливаа нэг євчний шинж биш. Vvнээс гадна тvvний ухаан саруул, биеийн байдал хэвийн байсан аж. Тэр элдвийг бодон гайхаж байтал унтаж байсан хvvхэд сэрж чанга уйлсан байна. Тиймээс тэрбээр харанхуйд тэмтрэн байж хvvхдийг биедээ нааж тайвшруулахыг бодон энхрийлсээр байжээ. Хамгийн аймшигтай нь хав харанхуй бvvдийх ч гэрэлгvй энэ vед гудамжны чимээ, мод цэцгийн vнэр, шувуудын дуу чимээ бvгд алга болсон байж. Жене хєдєлж чадахгvй зогссоор байсан гэдэг. Тvvний хэлснээр, аймшигт харанхуйлал 25 минут орчим vргэлжилсэн ажээ. Гэтэл харанхуй анх гэнэт нємєрсний адил гэнэт алга болжээ.
Тэр vед эргэн тойрноо харвал бvх зvйл хэвийн, орой болж харуй бvрий болж байв. Цэцэрлэгт хvрээлэнд жихvvн салхи vлээж, гудамжны гэрэл асч, хаа нэгэнтээ дулаан хувцасласан хосууд алхаж байжээ. Хvvхэд асрагч тэргэнцэртэй хvvхдийг тvрж Котильоны байшинд ирэхэд хvvхдийн эцэг, эх уйлж хайлж угтсан бєгєєд тэр vед Жене хvvхдийн хамт єєрийгєє бvтэн єдєр алга болжээ гэдгээ мэдсэн байна. Тэднийг цагдаа болон сайн дурынхан Арля хот даяар эрж хайн, хотын цэцэрлэгт хvрээлэнг бараг самнасан боловч юу ч олоогvй гэдгээ ч хэлжээ. Энэ мэдээж юм. Цагдаагийн газрынхан хатагтай Женег гурван єдрийн турш хаана юу хийж явсныг байцаавч тэр зєвхєн харанхуйллын тухай л хэлэхээс єєр яах билээ.
Харанхуйн нууцыг тайлахаар
Арля хотод болсон тохиолдол XX зууны хамгийн ер бусын тайлбарлагдашгvй vзэгдлvvдийн тоонд орно. Гэхдээ танигдашгvй тvнэр харанхуй болж байсан энэ тvvх цорын ганц тохиолдол биш ажээ. 1904 оны дєрєвдvгээр сарын 2-нд Лондоны Уимблдон дvvргийн метронд ер бусын тvнэр харанхуй болж метроны єртєєг бvрхэж, зорчигчид болон метроны ажилчдыг сандралд оруулжээ. Хэдэн єдрийн дараа vйл явдал болсон газарт нєхцєл байдлыг тогтоож, шалтгааныг олох зорилгоор эрдэм шинжилгээний нарийн туршилт хийсэн байна. Уг туршилтаар болж єнгєрсєн тvнэр харанхуйг бий болгож чадаагvй. Харин туршилтад оролцогсод эд зvйлийн бvрхэг дvрс, бие биеэ мєн хєдєлж байгаа метроны галт тэргийг харж байсан гэнэ. Vvнээс єєр юу ч тогтоож чадаагvй байна. Дєрєвдvгээр сарын 12-ны єдєр Уимблдонд тас харанхуй нємєрч, єчvvхэн ч гэгээ байхгvй хvмvvс болон метроны єртєєг єтгєн хар бэхээр будсан мэт байсан ажээ. Энэ тохиолдол шинжлэх ухааны болон хуурмаг шинжлэх ухааны ашиг хонжоо хайгчдыг нэлээд их ажилд дуудсан боловч єнєєг хvртэл тайлагдашгvй хэвээр vлдсэн.
Шинжлэх ухаан ч тайлж чадаагvй
Vvний сацуу ийм таамаг, сэтгэл догдлуулсан харанхуйлал энэ удаа, 50 мянган хvн амтай бvхэл бvтэн хотыг нємєрчээ. 1911 оны гуравдугаар сарын 7-нд 16 цагийн орчим Америкийн Кентукки мужийн Луисвилл хотхонг єтгєн тvнэр харанхуй нємєрч, нэг цаг орчим vргэлжилжээ. Энэ vед хотын гудамжинд Дантегийн кино гарч байсан байна. Vйл явдлын бvх нарийн ширийнийг олон гэрчvvд нотолдог ажээ. Харамсалтай нь тvvний гэрэл зургийг авах боломжгvй байсан. Гэнэт бий болсон тэрхvv харанхуйллын учир шалтгааныг єнєєг хvртэл тайлаагvй. Нэлээд vнэмшилтэй гэмээр таамаглал байдаг хэдий ч шинжлэх ухааны vндэслэлтэй тайлбарлаж чадаагvй. Тэрхvv таамаглал нь огторгуйн орон зай алдагдах, янз бvрийн хэмжигдэхvvнvvд харилцан бие биедээ нэвтрэх, гэрлийн хэлбэлзлийн давтамж єєрчлєгдєж, газрын цахилгаан соронзон талбайд єєрчлєлт єгєх зэрэг vзэгдлээс болж, хvний мэдрэх чадвар алдагдсантай холбоотой ч юм бил vv гэсэн таамаглал, тайлбарыг эрдэмтэд єгсєн ч хэн ч vvнийг баталж чадаагvй аж.
Аймшгийн гэнэтийн харанхуйллын тухай яриа баримт олон байдаг ажээ. Гэхдээ энэ нь єдєр шєнє ээлжилдгийн харанхуй бус учир нь vл мэдэгдэх гэнэтийн харанхуйлал юм.
1957 оны долдугаар сард Францын нэгэн сонинд Правонслийн Арля хотын 54 настай Мирен Жене хэмээх эмэгтэйд тохиолдсон зvйлийн тухай нийтэлжээ. Тэр эмэгтэй туршлагатай мэргэшсэн сувилагч тул баян чинээлэг айлууд хvvхдээ асруулахаар байнга урьдаг байж. Тэрбээр ч тєлєв сайхан зан авиртай олны итгэлийг даасан хvн ажээ. Зуны нэг єдєр тvvнд ер бусын vйл явдал тохиолдсон бєгєєд тэрбээр энэ тухайгаа ярихад хvн бvхэн гайхаж байжээ. 1957 оны долдугаар сарын 16-нд vд дундын vед шинээр мэндэлсэн хvvхдээ харуулахаар урьсан Котильоныд Жене очжээ. Хvvхдийг тэргэнцэртэй хєтєлж хотын цэцэрлэгт хvрээлэнд зугаалахаар явсан байна. Нарлаг сайхан єдєр тул хvмvvс халуун єдрvvдэд гол тєлєв цэцэрлэгт хvрээлэнд цуглардат боловч энэ єдєр бараг хvнгvй байсан бєгєєд тvvнийг харахад бяцхан хvv Котильон тэргэнцэртээ тайван нойрсож байжээ. Гэнэт гэгээ тасарч тvнэр харанхуй нємєрчээ.
Гэхдээ энэ нарны нєлєє биш ба асрагч эмэгтэйн нуд харанхуйлаагvй, аливаа нэг євчний шинж биш. Vvнээс гадна тvvний ухаан саруул, биеийн байдал хэвийн байсан аж. Тэр элдвийг бодон гайхаж байтал унтаж байсан хvvхэд сэрж чанга уйлсан байна. Тиймээс тэрбээр харанхуйд тэмтрэн байж хvvхдийг биедээ нааж тайвшруулахыг бодон энхрийлсээр байжээ. Хамгийн аймшигтай нь хав харанхуй бvvдийх ч гэрэлгvй энэ vед гудамжны чимээ, мод цэцгийн vнэр, шувуудын дуу чимээ бvгд алга болсон байж. Жене хєдєлж чадахгvй зогссоор байсан гэдэг. Тvvний хэлснээр, аймшигт харанхуйлал 25 минут орчим vргэлжилсэн ажээ. Гэтэл харанхуй анх гэнэт нємєрсний адил гэнэт алга болжээ.
Тэр vед эргэн тойрноо харвал бvх зvйл хэвийн, орой болж харуй бvрий болж байв. Цэцэрлэгт хvрээлэнд жихvvн салхи vлээж, гудамжны гэрэл асч, хаа нэгэнтээ дулаан хувцасласан хосууд алхаж байжээ. Хvvхэд асрагч тэргэнцэртэй хvvхдийг тvрж Котильоны байшинд ирэхэд хvvхдийн эцэг, эх уйлж хайлж угтсан бєгєєд тэр vед Жене хvvхдийн хамт єєрийгєє бvтэн єдєр алга болжээ гэдгээ мэдсэн байна. Тэднийг цагдаа болон сайн дурынхан Арля хот даяар эрж хайн, хотын цэцэрлэгт хvрээлэнг бараг самнасан боловч юу ч олоогvй гэдгээ ч хэлжээ. Энэ мэдээж юм. Цагдаагийн газрынхан хатагтай Женег гурван єдрийн турш хаана юу хийж явсныг байцаавч тэр зєвхєн харанхуйллын тухай л хэлэхээс єєр яах билээ.
Харанхуйн нууцыг тайлахаар
Арля хотод болсон тохиолдол XX зууны хамгийн ер бусын тайлбарлагдашгvй vзэгдлvvдийн тоонд орно. Гэхдээ танигдашгvй тvнэр харанхуй болж байсан энэ тvvх цорын ганц тохиолдол биш ажээ. 1904 оны дєрєвдvгээр сарын 2-нд Лондоны Уимблдон дvvргийн метронд ер бусын тvнэр харанхуй болж метроны єртєєг бvрхэж, зорчигчид болон метроны ажилчдыг сандралд оруулжээ. Хэдэн єдрийн дараа vйл явдал болсон газарт нєхцєл байдлыг тогтоож, шалтгааныг олох зорилгоор эрдэм шинжилгээний нарийн туршилт хийсэн байна. Уг туршилтаар болж єнгєрсєн тvнэр харанхуйг бий болгож чадаагvй. Харин туршилтад оролцогсод эд зvйлийн бvрхэг дvрс, бие биеэ мєн хєдєлж байгаа метроны галт тэргийг харж байсан гэнэ. Vvнээс єєр юу ч тогтоож чадаагvй байна. Дєрєвдvгээр сарын 12-ны єдєр Уимблдонд тас харанхуй нємєрч, єчvvхэн ч гэгээ байхгvй хvмvvс болон метроны єртєєг єтгєн хар бэхээр будсан мэт байсан ажээ. Энэ тохиолдол шинжлэх ухааны болон хуурмаг шинжлэх ухааны ашиг хонжоо хайгчдыг нэлээд их ажилд дуудсан боловч єнєєг хvртэл тайлагдашгvй хэвээр vлдсэн.
Шинжлэх ухаан ч тайлж чадаагvй
Vvний сацуу ийм таамаг, сэтгэл догдлуулсан харанхуйлал энэ удаа, 50 мянган хvн амтай бvхэл бvтэн хотыг нємєрчээ. 1911 оны гуравдугаар сарын 7-нд 16 цагийн орчим Америкийн Кентукки мужийн Луисвилл хотхонг єтгєн тvнэр харанхуй нємєрч, нэг цаг орчим vргэлжилжээ. Энэ vед хотын гудамжинд Дантегийн кино гарч байсан байна. Vйл явдлын бvх нарийн ширийнийг олон гэрчvvд нотолдог ажээ. Харамсалтай нь тvvний гэрэл зургийг авах боломжгvй байсан. Гэнэт бий болсон тэрхvv харанхуйллын учир шалтгааныг єнєєг хvртэл тайлаагvй. Нэлээд vнэмшилтэй гэмээр таамаглал байдаг хэдий ч шинжлэх ухааны vндэслэлтэй тайлбарлаж чадаагvй. Тэрхvv таамаглал нь огторгуйн орон зай алдагдах, янз бvрийн хэмжигдэхvvнvvд харилцан бие биедээ нэвтрэх, гэрлийн хэлбэлзлийн давтамж єєрчлєгдєж, газрын цахилгаан соронзон талбайд єєрчлєлт єгєх зэрэг vзэгдлээс болж, хvний мэдрэх чадвар алдагдсантай холбоотой ч юм бил vv гэсэн таамаглал, тайлбарыг эрдэмтэд єгсєн ч хэн ч vvнийг баталж чадаагvй аж.
Лаазалсан жvvс дархлааг сайжруулдаггvй
Савласан жимсний жvvс, мультвитаминт ундаанууд хvvхдийн дархлааны системийг бэхжvvлдэггvйг Германы эмч нар тогтоожээ.
Кельний хvvхдийн эмч нарын холбооны дарга Херманн-Йозеф Калийн єнгєрсєн баасан гарагт мэдэгдсэнээр эдгээр нь хvvхдийн биед ашиггvйгээс гадна их хэмжээний найрлагатай нь хортой байж болохыг ч vгvйсгээгvй байна. Yvний сацуу хvvхдvvдийнхээ дархлааг сайжруулахын тулд тэдэнд савласан бvтээгдэхvvн биш шинэ ургацын жимс ногоо, vvнээс гаргасан жvvс єгєхийг эцэг эхчvvдэд мэргэжилтнvvд зєвлєжээ.
Кельний хvvхдийн эмч нарын холбооны дарга Херманн-Йозеф Калийн єнгєрсєн баасан гарагт мэдэгдсэнээр эдгээр нь хvvхдийн биед ашиггvйгээс гадна их хэмжээний найрлагатай нь хортой байж болохыг ч vгvйсгээгvй байна. Yvний сацуу хvvхдvvдийнхээ дархлааг сайжруулахын тулд тэдэнд савласан бvтээгдэхvvн биш шинэ ургацын жимс ногоо, vvнээс гаргасан жvvс єгєхийг эцэг эхчvvдэд мэргэжилтнvvд зєвлєжээ.
Гурван тоглоом тутмын нэг нь хортой
АНУ-ын Мичиган хотын Экологийн тєв багачуудын хамгийн сайн найз тоглоомыг хэр баталгаатай болохыг шинжилжээ.
Тєрєл бvрийн 1500 тоглоомыг судалгаанд хамруулан шинжлэхэд харамсалтай нь, vр дvн нь сэтгэл сэртхийлгэм гарчээ. Уг судалгааны дvнгээр бол гурван тоглоом тутмын нэг нь хортой химийн бодис агуулж байжээ. Хамгийн чанартай, баталгаатай байх ёстой хvvхдийн тоглоомоос хар тугалга, хлор, мєнгєн ус, тугалга, зэрэг химийн хорт бодис их хэмжээгээр илрvvлжээ.
Тєрєл бvрийн 1500 тоглоомыг судалгаанд хамруулан шинжлэхэд харамсалтай нь, vр дvн нь сэтгэл сэртхийлгэм гарчээ. Уг судалгааны дvнгээр бол гурван тоглоом тутмын нэг нь хортой химийн бодис агуулж байжээ. Хамгийн чанартай, баталгаатай байх ёстой хvvхдийн тоглоомоос хар тугалга, хлор, мєнгєн ус, тугалга, зэрэг химийн хорт бодис их хэмжээгээр илрvvлжээ.
Гацуур модны тvvх
Шинэ жил, зул сарын баярыг тансаг чимэглэлтэй мєнх ногоон гацуургvйгээр тєсєєлєх аргагvй. Тэгвэл гацуур мод чимэглэх уламжлал анх хаанаас гарсан талаар Та мэдэх vv?
Гацуур мод эрт дээр vеэс элбэг дэлбэг, сайхан амьдралын бэлгэ тэмдэг болсоор иржээ. Хvмvvс зул сарын баярыг тэмдэглэж эхлэхээс ємнє эртний египетчvvд арванхоёрдугаар сарын хамгийн богино єдєр урт удаан амьдралыг бэлгэдэж гэртээ далдуу модны ногоон навч авчирдаг байлаа. Ромчууд євлийн баяраар газрын бурхнаа магтан дуулж орон гэрээ ногоон навчаар чимдэг байв. Мэргэч тєлгєчид царс модны мєчирт алтан алим єлгєдєг байсан аж. Дундад зууны vед- улаан алим єлгєсєн мєнх ногоон мод арванхоёрдугаар сарын 24-нд тэмдэглэдэг Адам, Евагийн баярын бэлгэ тэмдэг болдог байв. Зул сарын модны тухай анхны бичвэр XVI зуунд хамааралтай. Германы Страсбург хотын иргэд євєл цагт гацуур модыг єнгийн цаас, жимс, ногоогоор чим¬дэг байж. Удалгvй энэ уламжлал Европ даяар тархжээ. Харин Англид уг уламжлал гуравдугаар Георгийн эхнэр герман гvнжийн ачаар орж ирсэн юм.
Тэрбээр Английн хааны ордны анхны гацуурыг зассан билээ. Тэгвэл 1840 онд Винзорт хатан хаан Виктория, герман нєхєр Альберт Кобургскийн хамт хvvхдvvдэд зориулж, гацуур зассан байна. ОХУ-д зул сарын гацуур мод 1840-єєд оны vед дэлгэрсэн аж. АНУ-д энэхvv уламжлалыг Германы цагаач иргэд авчирсан гэдэг. 1804 онд Дирборн буюу одоогийн Чикаго хотод бэхлэлтэд байсан америк цэргvvд зул сарын баяраар зэргэлдээх ойгоос гацуур огтлон авчирчээ. Гацуур мод моодонд улам орж, Америкийн єнцєг булан бvрт дэлгэрэх боллоо. Вильямсбург, Виржини, Чарльз Миннегрод хотод 1842 онд мод чимэглэх эд зvйл худалдаалж эхэлсэн бол 1851 онд Марк Карр гэгч эр Нью-Йоркийн гудамжинд хоёр тэрэг дvvрэн гацуур мод авчирч наймаалсан нь АНУ-ын тvvхэнд анх удаа гацуур мод худалдсан явдал юм. Тус улсын 14 дэх Ерєнхийлєгч Ф.Пирс Цагаан ордонд зул сарын гацуур мод засах уламжлалыг нэвтрvvлсэн аж.
Ерєнхийлєгч К.Кулиж 1923 онд жил бvрийн зул сарын баяраар Цагаан ордны урьд талбайд болдог баярын гацуур модыг гоёж, гэрэлтvvлэх ёслолын ажиллагааг санаачлан хэрэгжvvлеэн байна. 1966 оноос єнєєг хvртэл Зул сарын гацуур модны vндэсний нийгэмлэг хамгийн сайхан модыг Цагаан ордонд авчирч, цэнхэр єрєєнд залдаг болов. Мєн гацуур мод мусульман шашинтай орнуудад ч нэвтэрч амжжээ. Жишээлбэл, 1960-аад оны vед Ираны нийслэл Тегеран болон Марокко улсад гацуур чимэглэсэн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас ємнє Туркэд гацуур мод засаж байсан боловч ой модыг хамгаалах зорилгоор 1936 онд К.Ататюрк хориг тавив. Гацуур ургадагvй зарим улсад баярын модыг єєр модоор орлуулдаг аж. Яагаад шинэ жилээр гацуур модыг чимэглэдэг болсон талаар олон таамаг бий.
Зарим нь гацуурыг ид шидтэй мод хэмээн vздэгээс болсон гэлцдэг ба єргєс нь муу зvйл, чєтгєр, шулмын халдлагаас хамгаалдаг гэж vздэг. Харин герман эрдэмтдийнхээр бол хvмvvс ємнє нь гэртээ єєр тєрлийн жимст модны мєчрийг усанд хийж тавьдаг байжээ. Зул сарын баяраар мод нь цэцэглэх ёстой аж. Гэтэл заримдаа цэцэглэж чадахгvй тохиолдол гардаг /энэ нь муугийн тэмдэг/ байснаас тvvнийг мєнх ногоон гацуур модоор сольсон гэдэг. Бас нэг таамаглал нь vр жимсээрээ гоёж, боловсорч гvйцсэн гацуур модыг Библийн сударт "диваажингийн мод" гэж нэрлэсэнтэй холбоотой байж магадгvй.
Гацуур мод эрт дээр vеэс элбэг дэлбэг, сайхан амьдралын бэлгэ тэмдэг болсоор иржээ. Хvмvvс зул сарын баярыг тэмдэглэж эхлэхээс ємнє эртний египетчvvд арванхоёрдугаар сарын хамгийн богино єдєр урт удаан амьдралыг бэлгэдэж гэртээ далдуу модны ногоон навч авчирдаг байлаа. Ромчууд євлийн баяраар газрын бурхнаа магтан дуулж орон гэрээ ногоон навчаар чимдэг байв. Мэргэч тєлгєчид царс модны мєчирт алтан алим єлгєдєг байсан аж. Дундад зууны vед- улаан алим єлгєсєн мєнх ногоон мод арванхоёрдугаар сарын 24-нд тэмдэглэдэг Адам, Евагийн баярын бэлгэ тэмдэг болдог байв. Зул сарын модны тухай анхны бичвэр XVI зуунд хамааралтай. Германы Страсбург хотын иргэд євєл цагт гацуур модыг єнгийн цаас, жимс, ногоогоор чим¬дэг байж. Удалгvй энэ уламжлал Европ даяар тархжээ. Харин Англид уг уламжлал гуравдугаар Георгийн эхнэр герман гvнжийн ачаар орж ирсэн юм.
Тэрбээр Английн хааны ордны анхны гацуурыг зассан билээ. Тэгвэл 1840 онд Винзорт хатан хаан Виктория, герман нєхєр Альберт Кобургскийн хамт хvvхдvvдэд зориулж, гацуур зассан байна. ОХУ-д зул сарын гацуур мод 1840-єєд оны vед дэлгэрсэн аж. АНУ-д энэхvv уламжлалыг Германы цагаач иргэд авчирсан гэдэг. 1804 онд Дирборн буюу одоогийн Чикаго хотод бэхлэлтэд байсан америк цэргvvд зул сарын баяраар зэргэлдээх ойгоос гацуур огтлон авчирчээ. Гацуур мод моодонд улам орж, Америкийн єнцєг булан бvрт дэлгэрэх боллоо. Вильямсбург, Виржини, Чарльз Миннегрод хотод 1842 онд мод чимэглэх эд зvйл худалдаалж эхэлсэн бол 1851 онд Марк Карр гэгч эр Нью-Йоркийн гудамжинд хоёр тэрэг дvvрэн гацуур мод авчирч наймаалсан нь АНУ-ын тvvхэнд анх удаа гацуур мод худалдсан явдал юм. Тус улсын 14 дэх Ерєнхийлєгч Ф.Пирс Цагаан ордонд зул сарын гацуур мод засах уламжлалыг нэвтрvvлсэн аж.
Ерєнхийлєгч К.Кулиж 1923 онд жил бvрийн зул сарын баяраар Цагаан ордны урьд талбайд болдог баярын гацуур модыг гоёж, гэрэлтvvлэх ёслолын ажиллагааг санаачлан хэрэгжvvлеэн байна. 1966 оноос єнєєг хvртэл Зул сарын гацуур модны vндэсний нийгэмлэг хамгийн сайхан модыг Цагаан ордонд авчирч, цэнхэр єрєєнд залдаг болов. Мєн гацуур мод мусульман шашинтай орнуудад ч нэвтэрч амжжээ. Жишээлбэл, 1960-аад оны vед Ираны нийслэл Тегеран болон Марокко улсад гацуур чимэглэсэн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас ємнє Туркэд гацуур мод засаж байсан боловч ой модыг хамгаалах зорилгоор 1936 онд К.Ататюрк хориг тавив. Гацуур ургадагvй зарим улсад баярын модыг єєр модоор орлуулдаг аж. Яагаад шинэ жилээр гацуур модыг чимэглэдэг болсон талаар олон таамаг бий.
Зарим нь гацуурыг ид шидтэй мод хэмээн vздэгээс болсон гэлцдэг ба єргєс нь муу зvйл, чєтгєр, шулмын халдлагаас хамгаалдаг гэж vздэг. Харин герман эрдэмтдийнхээр бол хvмvvс ємнє нь гэртээ єєр тєрлийн жимст модны мєчрийг усанд хийж тавьдаг байжээ. Зул сарын баяраар мод нь цэцэглэх ёстой аж. Гэтэл заримдаа цэцэглэж чадахгvй тохиолдол гардаг /энэ нь муугийн тэмдэг/ байснаас тvvнийг мєнх ногоон гацуур модоор сольсон гэдэг. Бас нэг таамаглал нь vр жимсээрээ гоёж, боловсорч гvйцсэн гацуур модыг Библийн сударт "диваажингийн мод" гэж нэрлэсэнтэй холбоотой байж магадгvй.
Шинэ жилийн баярын тухай сонирхолтой баримтууд
*Шинэ жилийн баяр хvн тєрєлхтний тvvхэн дэх хамгийн эртний баяр юм. Тvvхэнд тэмдэглэснээр эртний Вавилонд 4000 гаруй жилийн ємнє хvмvvс он солигдох vеийг баяр хєєртэй тэмдэглэн єнгєрєєдєг байжээ. Вавилончуудын шинэ оны баяр хаврын анхны єдєр буюу урин цагийн анхны шинэ cap гарсан єдєр тохиодог байж.
*Ромчууд шинэ жилийн баярыг єнєєгийн тооллоор гуравдугаар сарын сvvлээр тэмдэглэдэг байжээ.
*Олон тєрлийн цаг тооны бичгийн маргаан, ялгааг эцэслэхээр Ромын Сенат нэгдvгээр сарын 1-нийг шинэ оны эхний єдєр хэмээн ЗТЄ 153 онд тунхагласан байна.
*Загалмайтны шашинт ихэнх нутагт он солигдсоны дараахан ирсэн зочин тухайн оны аз, амжилтыг бэлгэддэг гэдэгт хvмvvс итгэдэг. Шинэ оны анхны зочин єндєр, бараан vстэй эр бол тухайн гэр бvл шинэ онд аз жаргалаар дvvрэн байдаг гэж тэд vздэг байна.
*Шинэ оны эхний єдрийг дэлхийн улс орон бvр нэгдvгээр сарын 1 -ний єдєр тэмдэглэдэггvй ч цагийн эрхээр дэлхий нийт нэгдсэн хуанлийг мєрдєж эхлээд удаж буй. Гэхдээ уламжлалт цаг тооны бичгээ баримталж шинэ оны баярыг єєрсдийнхєєрєє тэмдэглэх нь бий. Тэдгээр орнууд шинэ оны баярыг жилд хоёр удаа тэмдэглэдэг.
*Грегорийн тооллыг дэлхий нийтээрээ даган мєрдєх болсноор шинэ жилийн баярыг ч дэлхий нийт зэрэг тэмдэглэх болов. Католик шашинт орнууд уг хуанлийг эртнээс дагасан. Харин протестантууд тэдэнтэй нэгдтэл багагvй хугацаа єнгєрсєн юм.
*Герман 1700, Их Британи 1752, Швед 1753 онд тус тус Грегорийн хуанлийг мєрдєж эхэлжээ. Харин Дорнын улсууд загалмайтны тоолол гэгдсэн уг тооллын системийг нэлээд хожуу хvлээж авсан. Япон 1873, Хятад 1912 онд Грегорийн тооллыг албан ёсоор хvлээн зєвшєєрчээ.
*Зvvний vнэн алдартнууд бvр ч хожим буюу 1924 болон 1927 онд Грегорийн хуанлийг хvлээж авчээ. Орос мєн хоёр ч удаа уг хуанлийг мєрдєх шийдвэр гаргасан бєгєєд 1918 оны шийдвэрээ тун богино хугацааны дараа цуцалж уламжлалт цаг тооллын бичигтээ шилжсэн ч удалгvй 1924 онд дахин Грегорийн хуанлийг хvлээж авсан юм.
*Сvлд модыг анх 1895 онд Америкт цахилгаан гэрлээр чимэглэжээ. /
*3ул сарын анхны ил захидлыг хатан хаан Викториягийн vед буюу 1843 онд Их Британид хэвлэсэн аж.
*Цагаан ордны сvлд модыг чимэглэсэн Америкийн анхны Ерєнхийлєгч бол Фрэнклин Пиерс.
*Алдарт "Jingle Belts" дууг 1857 онд Жеймс Лорд Пиерпонд Талархлын баярт зориулан зохиожээ. Харин хэдхэн жилийн дотор Зул cap, шинэ жилийн баярын дуу болон дэлхий дахинд тvгсэн байна.
*Барууны ертєнцєд алдартай "Зул сарын 12 єдєр" дуунд шинэ жилийн баяраар 364 бэлэг хvлээж авах тухай єгvvлдэг.
*Шинэ жилийн баярын vеэр дэлхий дахинд хамгийн олон тоглогддог бvжгэн жvжиг бол "Цємєєхэй".
*"Кока Кола" Санта Клаусыг бvтээгдэхvvнийхээ сурталчилгаанд ашигласан анхны компани юм.
*Дэлхий дахинд алмааз эрдэнэ хамгийн гvйлгээтэй байдаг vе бол Зул cap болон шинэ жилийн баяр.
*Оны сvvлийн єдєр улаан єнгєтэй дотуур ємд ємсвєл шинэ онд хайр дурлалтайгаа учирна гэдэгт мексикчvvд итгэдэг.
*Харин нидерландчууд шинэ жилийн баярын єдєр дугариг хэлбэртэй жигнэмэг идвэл ирэх ондоо амжилт дvvрэн байна гэдэгт итгэдэг. Учир нь эхлэл тєгсгєлгvй, голдоо нvхтэй цагирган жигнэмэг тєгс бvхнийг бэлгэддэг байна.
*Лондон хотын Цаг уурын тєвийн тооцоолсноор Англи орон XX зуунд ердєє долоон цагаан Зул cap тэмдэглэжээ. Єнгєрєгч зууны турш тус улс Зул сарын баярын vеэр долоон удаа л битvv цасанд хучигдсан гэсэн vг.
*1647 онд Английн парламент Зул сарын баяр тэмдэглэхийг хоригложээ. Тєрийн эрхэнд байсан пуристууд Есvс Христийн мэндэлсэн ариун єдєр баярлаж цэнгэхийг булай явдал гэж vзсэн аж. 1660 онд тэднийг тєрийн эрхээс буух хvртэл Зул сарын баяр тэмдэглэсэн хvмvvсийг баривчилдаг байжээ.
*Шинэ жилийн баярт зориулсан анхны маркийг анх 1898 онд Канадад vйлдвэрлэжээ.
*Нью-Йорк хотын "Таймс" талбайд уламжлал болон зохиогдох болсон шинэ жилийн баярын анхын цэнгvvн 1904 онд болсон байна.
*Эртний персvvд шинэ жилийн баяраар бие биедээ єндєг бэлэглэдэг байсан нь шинэ амьдрал, єнєр єтгєн гэр бvлийг бэлгэддэг байж.
*Рош Хашанах хэмээх еврей шинэ жилийн баяраар хvvхэд бvрт шинэ хувцас бэлэглэдэг заншилтай.
*Оны сvvлийн єдєр грек охид унтахын ємнє шорвог хоол идэх ёстой. Энэ нь давс ихтэй хvнс он солигдох мєчид тэдэнд ирээдvйн нєхрийг нь зvvдэнд нь харуулдаг гэх сvсэгтэй холбоотой.
*Ром тоололд нэгдvгээр сарыг Янус бурхны нэрээр нэрлэсэн нь хаалга хэмээх утга илэрхийлдэг.
*Мексик, Испани, Кубад он солигдох мєчид 12 ширхэг усан vзэм идэх заншил тvгээмэл. Усан vзэм шинэ оны 12 сарыг бэлгэдэх бєгєєд тухайн сарыг илтгэсэн vзэм чихэрлэг байвал тэр cap азтай, гашуун байвал азгvй байх нь гэдэгт хvмvvс итгэдэг.
*Германчууд шинэ оны эхний єдєр урьд орой нь идсэн загасны хайрсыг тvрийвчиндээ хийдэг заншилтай. Энэ нь шинэ ондоо хєрєнгє мєнгєтэй байхыг бэлгэддэг байна.
*Польшууд май загас шинэ онд амжилт авчирна гэдэгт итгэдэг.
*Харин Филиппинд шинэ жилийн баярт зориулсан онцгой амттан байхгvй. Филиппинчууд уг баяраар ширээ хоосон байхыг л цээрлэдэг бєгєєд байгаа бvхнээрээ гэдсээ гартал хооллодог.
*Мод чимэглэх нь 1000 гаруй жилийн ємнєх германчуудын заншлаас эхтэй. Харин XVI зууны vеэс Зул сарын баярт зориулан гацуур мод чимэглэх уламжлал тогтжээ.
*Зvvний сvвэгч дээр бvтээсэн уг мод дэлхийн хамгийн жижиг сvлд мод. 0.5 мм єндєр уг модыг бяцхан охины хамт бvтээсэн Английн Бирмингхэм хотын зохион бvтээгч Виллард Виган содон бvтээлээ энэ сарын 18-нд нийтэд дэлгэжээ.
*Сvлд модны гоёл чимэглэл жилээс жилд єєрчлєгдєн єнгє нэмсээр бидний vед хvрчээ. Ялангуяа XIX зуунд сvлд модны чимэглэлийн ур хийц, хэлбэр хийц эрс єєрчлєгдєж тєрєл бvрийн дvрс, загвартай болсон ч байна. Скандинавын орнууд сvлд модоо мод, даавуун эдлэлээр чимэглэх нь элбэг байдаг бол Европын бусад орон гязалзсан эдээр чимэглэх нь олонтаа. Украинд сvлд модыг аалз, аалзны шvлсээр чимэглэх нь бий. Энэ нь нэгэн домогтой холбоотой. Хvухдvvдийнхээ сvлд модыг чимэглэх гоёлгvй ядуу эх Зул сарын баярын єглєє сэрээд аалзны шvлстэй сvлд мод гэрэлтэж байхыг харжээ. Тиймээс ч украинчууд аалзны шvлс аз авчирдаг гэдэгт итгэдэг байна.
*Ромчууд шинэ жилийн баярыг єнєєгийн тооллоор гуравдугаар сарын сvvлээр тэмдэглэдэг байжээ.
*Олон тєрлийн цаг тооны бичгийн маргаан, ялгааг эцэслэхээр Ромын Сенат нэгдvгээр сарын 1-нийг шинэ оны эхний єдєр хэмээн ЗТЄ 153 онд тунхагласан байна.
*Загалмайтны шашинт ихэнх нутагт он солигдсоны дараахан ирсэн зочин тухайн оны аз, амжилтыг бэлгэддэг гэдэгт хvмvvс итгэдэг. Шинэ оны анхны зочин єндєр, бараан vстэй эр бол тухайн гэр бvл шинэ онд аз жаргалаар дvvрэн байдаг гэж тэд vздэг байна.
*Шинэ оны эхний єдрийг дэлхийн улс орон бvр нэгдvгээр сарын 1 -ний єдєр тэмдэглэдэггvй ч цагийн эрхээр дэлхий нийт нэгдсэн хуанлийг мєрдєж эхлээд удаж буй. Гэхдээ уламжлалт цаг тооны бичгээ баримталж шинэ оны баярыг єєрсдийнхєєрєє тэмдэглэх нь бий. Тэдгээр орнууд шинэ оны баярыг жилд хоёр удаа тэмдэглэдэг.
*Грегорийн тооллыг дэлхий нийтээрээ даган мєрдєх болсноор шинэ жилийн баярыг ч дэлхий нийт зэрэг тэмдэглэх болов. Католик шашинт орнууд уг хуанлийг эртнээс дагасан. Харин протестантууд тэдэнтэй нэгдтэл багагvй хугацаа єнгєрсєн юм.
*Герман 1700, Их Британи 1752, Швед 1753 онд тус тус Грегорийн хуанлийг мєрдєж эхэлжээ. Харин Дорнын улсууд загалмайтны тоолол гэгдсэн уг тооллын системийг нэлээд хожуу хvлээж авсан. Япон 1873, Хятад 1912 онд Грегорийн тооллыг албан ёсоор хvлээн зєвшєєрчээ.
*Зvvний vнэн алдартнууд бvр ч хожим буюу 1924 болон 1927 онд Грегорийн хуанлийг хvлээж авчээ. Орос мєн хоёр ч удаа уг хуанлийг мєрдєх шийдвэр гаргасан бєгєєд 1918 оны шийдвэрээ тун богино хугацааны дараа цуцалж уламжлалт цаг тооллын бичигтээ шилжсэн ч удалгvй 1924 онд дахин Грегорийн хуанлийг хvлээж авсан юм.
*Сvлд модыг анх 1895 онд Америкт цахилгаан гэрлээр чимэглэжээ. /
*3ул сарын анхны ил захидлыг хатан хаан Викториягийн vед буюу 1843 онд Их Британид хэвлэсэн аж.
*Цагаан ордны сvлд модыг чимэглэсэн Америкийн анхны Ерєнхийлєгч бол Фрэнклин Пиерс.
*Алдарт "Jingle Belts" дууг 1857 онд Жеймс Лорд Пиерпонд Талархлын баярт зориулан зохиожээ. Харин хэдхэн жилийн дотор Зул cap, шинэ жилийн баярын дуу болон дэлхий дахинд тvгсэн байна.
*Барууны ертєнцєд алдартай "Зул сарын 12 єдєр" дуунд шинэ жилийн баяраар 364 бэлэг хvлээж авах тухай єгvvлдэг.
*Шинэ жилийн баярын vеэр дэлхий дахинд хамгийн олон тоглогддог бvжгэн жvжиг бол "Цємєєхэй".
*"Кока Кола" Санта Клаусыг бvтээгдэхvvнийхээ сурталчилгаанд ашигласан анхны компани юм.
*Дэлхий дахинд алмааз эрдэнэ хамгийн гvйлгээтэй байдаг vе бол Зул cap болон шинэ жилийн баяр.
*Оны сvvлийн єдєр улаан єнгєтэй дотуур ємд ємсвєл шинэ онд хайр дурлалтайгаа учирна гэдэгт мексикчvvд итгэдэг.
*Харин нидерландчууд шинэ жилийн баярын єдєр дугариг хэлбэртэй жигнэмэг идвэл ирэх ондоо амжилт дvvрэн байна гэдэгт итгэдэг. Учир нь эхлэл тєгсгєлгvй, голдоо нvхтэй цагирган жигнэмэг тєгс бvхнийг бэлгэддэг байна.
*Лондон хотын Цаг уурын тєвийн тооцоолсноор Англи орон XX зуунд ердєє долоон цагаан Зул cap тэмдэглэжээ. Єнгєрєгч зууны турш тус улс Зул сарын баярын vеэр долоон удаа л битvv цасанд хучигдсан гэсэн vг.
*1647 онд Английн парламент Зул сарын баяр тэмдэглэхийг хоригложээ. Тєрийн эрхэнд байсан пуристууд Есvс Христийн мэндэлсэн ариун єдєр баярлаж цэнгэхийг булай явдал гэж vзсэн аж. 1660 онд тэднийг тєрийн эрхээс буух хvртэл Зул сарын баяр тэмдэглэсэн хvмvvсийг баривчилдаг байжээ.
*Шинэ жилийн баярт зориулсан анхны маркийг анх 1898 онд Канадад vйлдвэрлэжээ.
*Нью-Йорк хотын "Таймс" талбайд уламжлал болон зохиогдох болсон шинэ жилийн баярын анхын цэнгvvн 1904 онд болсон байна.
*Эртний персvvд шинэ жилийн баяраар бие биедээ єндєг бэлэглэдэг байсан нь шинэ амьдрал, єнєр єтгєн гэр бvлийг бэлгэддэг байж.
*Рош Хашанах хэмээх еврей шинэ жилийн баяраар хvvхэд бvрт шинэ хувцас бэлэглэдэг заншилтай.
*Оны сvvлийн єдєр грек охид унтахын ємнє шорвог хоол идэх ёстой. Энэ нь давс ихтэй хvнс он солигдох мєчид тэдэнд ирээдvйн нєхрийг нь зvvдэнд нь харуулдаг гэх сvсэгтэй холбоотой.
*Ром тоололд нэгдvгээр сарыг Янус бурхны нэрээр нэрлэсэн нь хаалга хэмээх утга илэрхийлдэг.
*Мексик, Испани, Кубад он солигдох мєчид 12 ширхэг усан vзэм идэх заншил тvгээмэл. Усан vзэм шинэ оны 12 сарыг бэлгэдэх бєгєєд тухайн сарыг илтгэсэн vзэм чихэрлэг байвал тэр cap азтай, гашуун байвал азгvй байх нь гэдэгт хvмvvс итгэдэг.
*Германчууд шинэ оны эхний єдєр урьд орой нь идсэн загасны хайрсыг тvрийвчиндээ хийдэг заншилтай. Энэ нь шинэ ондоо хєрєнгє мєнгєтэй байхыг бэлгэддэг байна.
*Польшууд май загас шинэ онд амжилт авчирна гэдэгт итгэдэг.
*Харин Филиппинд шинэ жилийн баярт зориулсан онцгой амттан байхгvй. Филиппинчууд уг баяраар ширээ хоосон байхыг л цээрлэдэг бєгєєд байгаа бvхнээрээ гэдсээ гартал хооллодог.
*Мод чимэглэх нь 1000 гаруй жилийн ємнєх германчуудын заншлаас эхтэй. Харин XVI зууны vеэс Зул сарын баярт зориулан гацуур мод чимэглэх уламжлал тогтжээ.
*Зvvний сvвэгч дээр бvтээсэн уг мод дэлхийн хамгийн жижиг сvлд мод. 0.5 мм єндєр уг модыг бяцхан охины хамт бvтээсэн Английн Бирмингхэм хотын зохион бvтээгч Виллард Виган содон бvтээлээ энэ сарын 18-нд нийтэд дэлгэжээ.
*Сvлд модны гоёл чимэглэл жилээс жилд єєрчлєгдєн єнгє нэмсээр бидний vед хvрчээ. Ялангуяа XIX зуунд сvлд модны чимэглэлийн ур хийц, хэлбэр хийц эрс єєрчлєгдєж тєрєл бvрийн дvрс, загвартай болсон ч байна. Скандинавын орнууд сvлд модоо мод, даавуун эдлэлээр чимэглэх нь элбэг байдаг бол Европын бусад орон гязалзсан эдээр чимэглэх нь олонтаа. Украинд сvлд модыг аалз, аалзны шvлсээр чимэглэх нь бий. Энэ нь нэгэн домогтой холбоотой. Хvухдvvдийнхээ сvлд модыг чимэглэх гоёлгvй ядуу эх Зул сарын баярын єглєє сэрээд аалзны шvлстэй сvлд мод гэрэлтэж байхыг харжээ. Тиймээс ч украинчууд аалзны шvлс аз авчирдаг гэдэгт итгэдэг байна.
Дэлхийн 10 нууц оньсого
Дэлхийн бvх шинжлэх ухаан хvрээлэн буй орчин тойрон, байгалийн зvй тогтлыг логик vндэслэлтэйгээр тайлбарлаж, нотлоход оршдог. Тэд хэдийгээр дэлхий ертєнц, гариг дээрх бvхий л юмс vзэгдлийг шинжилдэг боловч одоо болтол тайлж чадалгvй vлдээсэн зvйл олон ажээ. Эдний 10 феномен буюу гаж vзэгдлийг уншигч та бvхэнд сонирхуулъя.
10. СЭТГЭЛ САНАА БА БИЕИЙН ХАРИЛЦАА
Анагаах ухаан хvний уураг тархи, бусад эд эрхтэнтэй хэрхэн харьцаж байдгийг 100 хувь биш ч гэлээ ихэнх хувийг нь тайлбарлаж, нотолж чадсан. Харин нэг зvйлийн учрыг огт олдоггvй аж. Энэ нь сэтгэл санааны эмчилгээ. Хvмvvс єєрийнхєє євчинд огт нєлєєлєхгvй эм уугаад "Энэ эм миний євчинг анагаана" гэдэгт итгэхэд тэр нь євчнийг анагаадаг байна. Энэ мэт манай монголчуудын "Сэжгээр євдєж сvжгээр эдгэнэ" гэдэг шиг зvйлийн учрыг анагаах ухаан одоо болтол тайлж чадаагvй байна.
9. ДАЛДЫГ ХАРАХ
Манай телевизvvдээр гарч буй "Зєн билгийн тулаан" нэвтрvvлгийг та андахгvй байх. Тус нэвтрvvлэгт оролцогчид далдыг яаж хараад байгааг хvмvvс ойлгодоггvй. Зєн билэгчдийн хvч чадал, далдыг харах чадварыг мєн л шинжлэх ухаан тайлж чаддаггvй байна.
8. VХЛИЙН ДАРААХ АМЬДРАЛ
Та хэр шvтлэгтэй вэ. Шvтлэгтэй хvмvvс ихэвчлэн хойд насанд итгэдэг шvv дээ. Гэнэтийн осол, золгvй байдлаар тvр зуур vхээд сэрсэн хvмvvс манай дэлхий дээр цєєнгvй байдаг. Тэд нэг л зvйлийг ярьдаг байна. "Гэрэлт цагаан хоолой, эсвэл тас харанхуй ангал руу унаж байна" гээд л. Шашинд бол vvнийг там эсвэл диваажин гэж нэрлэдэг. Vнэхээр там, диваажин байдаг эсэхийг шинжлэх ухаан бас л тайлбарлаж чадаагvй байна.
7. UFO БУЮУ НИСДЭГ ТАВАГ
Нисдэг тавагны тухай олон кино бий. Нисдэг таваг харсан, сууж vзсэн, тэр байтугай єєр гаригт зочилсон гэж ярих хvмvvс ч байдаг. Шинжлэх ухаан vvний учрыг олж, vнэн зєв тайлбарлаж чадаагvй л байна. Хамгийн гол нь хvмvvс ор vндэсгvй юмыг байнга ярьдаггvй. Vнэхээр тэр нисдэг таваг байсан уу, эвэл vгvй юу. Хэн мэдэх билээ.
6. УРЬД ХАРАГДСАН ЗVЙЛ ДАХИН ХАРАГДАХ
"Дэжа вv" буюу ємнє харагдаж, болж байсан зvйл давтагдахыг францаар ингэж хэлдэг. Тэнд ємнє хийсэн зvйлээ давтах эсвэл давтах, эсвэл зvvдэлж байсан мэт санагдах vе байдаг уу. Энэ зvйл хvн бvрт тохиолддог ч тоолгvй єнгєрєєх нь элбэг. Гэхдээ энэ чухам бодит уу, тєсєєлєл vv гэдгийн учрыг олж чадаагvй л байна.
5. СVНС БА ХИЙ VЗЭГДЭЛ
Энэ тухай баримтат кино, нотолгоо хvн тєрєлхтний тvvхэнд байнга л байдаг. Таны найз нєхєд єєрт таарсан, хий юм харснаа ам булаалдан ярьдаг шvv дээ. Гэвч одоо хvртэл шинжлэх ухаан ямар нэг сvнс, хий vзэгдэлтэй холбоо тогтоож чадаагvй байна.
4. ОР СУРАГГVЙ АЛГА БОЛОХ VЗЭГДЭЛ
Хvмvvс олон тохиолдлоор алга болдог. Хэн нэгний гарт єртєх, газар доор орох, оргон зайлах, золгvй байдлаар нуур цєєрєм рvv унах гэх мэт. Харин огт ул мєр vлдээлгvй сураггvй болсон хvмvvс байдаг. Тухайлбал, "Ариун Мария"-гийн бvх багийн гишvvдээс эхлээд Жимми Хоффа болон Натали Холовей нар ямар ч ул мєргvй алга болсон юм. Тэднийг хаачсаныг болон чухам яг юу болоод єнгєрснийг хэн ч тайлаагvй байна.
3. ЗУРГАА ДАХЬ МЭДРЭХVЙ
Зургаа дахь мэдрэхvй хvн болгонд танил сонсогдож байгаа байх. Хэнд ч, ямар нэг тулгамдсан vед сонголт хийх хэрэг гардаг. Энэ vед зургаа дахь мэдрэхvй буюу зєн совингоо сонсдог. Зургаа дахь мэдрэхvй, зєн совингийн талаар одоо болтол логик vндэстэй нотолгоо гараагvй л байна.
2. ЦАСАН ХVН
Цасан хvнийг та бас л мэднэ. Алмас гэж нэрлэгддэг тvvнийг хvмvvс харсан гэх боловч шинжлэх ухааны vvднээс судалсан ямар нэг тайлбар хийж чадаагvй нууц хэвээрээ vлдсэн.
1. ТАОС-ИЙН ДУУ
Нью-Мексико муж улсын Таос гэх жижигхэн хотын иргэд сvvлийн хэдэн жилийн турш цєлєєс гарч буй богино давтамжтай дууг сонссоор ирсэн. Тэд хаанаас гарч байгааг шинжлэх ухааны хvрээлэнгvvдээс олон арван мэргэжилтэн олон арван мэргэжилтэн судлаачдыг урьж ажиллуулсан ч юу ч хэлж чадаагvй. Таосын дуу одоо болтол сонсогддог байна.
10. СЭТГЭЛ САНАА БА БИЕИЙН ХАРИЛЦАА
Анагаах ухаан хvний уураг тархи, бусад эд эрхтэнтэй хэрхэн харьцаж байдгийг 100 хувь биш ч гэлээ ихэнх хувийг нь тайлбарлаж, нотолж чадсан. Харин нэг зvйлийн учрыг огт олдоггvй аж. Энэ нь сэтгэл санааны эмчилгээ. Хvмvvс єєрийнхєє євчинд огт нєлєєлєхгvй эм уугаад "Энэ эм миний євчинг анагаана" гэдэгт итгэхэд тэр нь євчнийг анагаадаг байна. Энэ мэт манай монголчуудын "Сэжгээр євдєж сvжгээр эдгэнэ" гэдэг шиг зvйлийн учрыг анагаах ухаан одоо болтол тайлж чадаагvй байна.
9. ДАЛДЫГ ХАРАХ
Манай телевизvvдээр гарч буй "Зєн билгийн тулаан" нэвтрvvлгийг та андахгvй байх. Тус нэвтрvvлэгт оролцогчид далдыг яаж хараад байгааг хvмvvс ойлгодоггvй. Зєн билэгчдийн хvч чадал, далдыг харах чадварыг мєн л шинжлэх ухаан тайлж чаддаггvй байна.
8. VХЛИЙН ДАРААХ АМЬДРАЛ
Та хэр шvтлэгтэй вэ. Шvтлэгтэй хvмvvс ихэвчлэн хойд насанд итгэдэг шvv дээ. Гэнэтийн осол, золгvй байдлаар тvр зуур vхээд сэрсэн хvмvvс манай дэлхий дээр цєєнгvй байдаг. Тэд нэг л зvйлийг ярьдаг байна. "Гэрэлт цагаан хоолой, эсвэл тас харанхуй ангал руу унаж байна" гээд л. Шашинд бол vvнийг там эсвэл диваажин гэж нэрлэдэг. Vнэхээр там, диваажин байдаг эсэхийг шинжлэх ухаан бас л тайлбарлаж чадаагvй байна.
7. UFO БУЮУ НИСДЭГ ТАВАГ
Нисдэг тавагны тухай олон кино бий. Нисдэг таваг харсан, сууж vзсэн, тэр байтугай єєр гаригт зочилсон гэж ярих хvмvvс ч байдаг. Шинжлэх ухаан vvний учрыг олж, vнэн зєв тайлбарлаж чадаагvй л байна. Хамгийн гол нь хvмvvс ор vндэсгvй юмыг байнга ярьдаггvй. Vнэхээр тэр нисдэг таваг байсан уу, эвэл vгvй юу. Хэн мэдэх билээ.
6. УРЬД ХАРАГДСАН ЗVЙЛ ДАХИН ХАРАГДАХ
"Дэжа вv" буюу ємнє харагдаж, болж байсан зvйл давтагдахыг францаар ингэж хэлдэг. Тэнд ємнє хийсэн зvйлээ давтах эсвэл давтах, эсвэл зvvдэлж байсан мэт санагдах vе байдаг уу. Энэ зvйл хvн бvрт тохиолддог ч тоолгvй єнгєрєєх нь элбэг. Гэхдээ энэ чухам бодит уу, тєсєєлєл vv гэдгийн учрыг олж чадаагvй л байна.
5. СVНС БА ХИЙ VЗЭГДЭЛ
Энэ тухай баримтат кино, нотолгоо хvн тєрєлхтний тvvхэнд байнга л байдаг. Таны найз нєхєд єєрт таарсан, хий юм харснаа ам булаалдан ярьдаг шvv дээ. Гэвч одоо хvртэл шинжлэх ухаан ямар нэг сvнс, хий vзэгдэлтэй холбоо тогтоож чадаагvй байна.
4. ОР СУРАГГVЙ АЛГА БОЛОХ VЗЭГДЭЛ
Хvмvvс олон тохиолдлоор алга болдог. Хэн нэгний гарт єртєх, газар доор орох, оргон зайлах, золгvй байдлаар нуур цєєрєм рvv унах гэх мэт. Харин огт ул мєр vлдээлгvй сураггvй болсон хvмvvс байдаг. Тухайлбал, "Ариун Мария"-гийн бvх багийн гишvvдээс эхлээд Жимми Хоффа болон Натали Холовей нар ямар ч ул мєргvй алга болсон юм. Тэднийг хаачсаныг болон чухам яг юу болоод єнгєрснийг хэн ч тайлаагvй байна.
3. ЗУРГАА ДАХЬ МЭДРЭХVЙ
Зургаа дахь мэдрэхvй хvн болгонд танил сонсогдож байгаа байх. Хэнд ч, ямар нэг тулгамдсан vед сонголт хийх хэрэг гардаг. Энэ vед зургаа дахь мэдрэхvй буюу зєн совингоо сонсдог. Зургаа дахь мэдрэхvй, зєн совингийн талаар одоо болтол логик vндэстэй нотолгоо гараагvй л байна.
2. ЦАСАН ХVН
Цасан хvнийг та бас л мэднэ. Алмас гэж нэрлэгддэг тvvнийг хvмvvс харсан гэх боловч шинжлэх ухааны vvднээс судалсан ямар нэг тайлбар хийж чадаагvй нууц хэвээрээ vлдсэн.
1. ТАОС-ИЙН ДУУ
Нью-Мексико муж улсын Таос гэх жижигхэн хотын иргэд сvvлийн хэдэн жилийн турш цєлєєс гарч буй богино давтамжтай дууг сонссоор ирсэн. Тэд хаанаас гарч байгааг шинжлэх ухааны хvрээлэнгvvдээс олон арван мэргэжилтэн олон арван мэргэжилтэн судлаачдыг урьж ажиллуулсан ч юу ч хэлж чадаагvй. Таосын дуу одоо болтол сонсогддог байна.
Орос євлийн євгєн, Санта Клаус хоёрын 10 ялгаа
Орос євлийн євгєн, єрнєдийн Санта Клаус хоёр хvмvvжил сайтай хvvхдvvдэд бэлэг тараавч єєр хоорондоо ялгаатай.
Єндєр, жин
Євлийн євгєн Єндєр, бие бялдар сайтай бол
Санта Клаус Намхан, тагдгар
Малгай
Євлийн євгєн Боярын малгайтай бол
Санта Клаус Зангисгаатай шовгор малгайтай
Дээл
Євлийн євгєн Газар шvргэм урт нэхий дээлтэй /улаан, цэнхэр буюу цагаан
єнгийн/ бvстэй бол
Санта Клаус Богино хvрэмтэй /зєвхєн улаан єнгєтэй/ савхин бvстэй
Сахал
Євлийн євгєн Шулуун, урт сахалтай бол
Санта Клаусынх Тайрмал, богино, бужгар
Таяг
Євлийн євгєн Дугуй бариултай буюу таван хошуу бvхий шулуун таягтай бол
Санта Клаус Vзvvр нь махир таягтай
Гутал
Євлийн євгєн эсгий гуталтай бол
Санта Клаус Урт тvрvvтэй гутал ємсдєг
Хаагуур ирдэг
Євлийн євгєн vvдээр орж ирдэг бол
Санта Клаус зуухны яндангаар бууж ирдэг
Хєсєг
Євлийн євгєн гурвалсан морьдтой бол
Санта Клаус Буга хєллєн ирдэг
Бэлэг
Євлийн євгєн гацуур дор нуудаг бол
Санта Клаус зуухан дээр єлгєсєн оймсонд нуудаг
Єндєр, жин
Євлийн євгєн Єндєр, бие бялдар сайтай бол
Санта Клаус Намхан, тагдгар
Малгай
Євлийн євгєн Боярын малгайтай бол
Санта Клаус Зангисгаатай шовгор малгайтай
Дээл
Євлийн євгєн Газар шvргэм урт нэхий дээлтэй /улаан, цэнхэр буюу цагаан
єнгийн/ бvстэй бол
Санта Клаус Богино хvрэмтэй /зєвхєн улаан єнгєтэй/ савхин бvстэй
Сахал
Євлийн євгєн Шулуун, урт сахалтай бол
Санта Клаусынх Тайрмал, богино, бужгар
Таяг
Євлийн євгєн Дугуй бариултай буюу таван хошуу бvхий шулуун таягтай бол
Санта Клаус Vзvvр нь махир таягтай
Гутал
Євлийн євгєн эсгий гуталтай бол
Санта Клаус Урт тvрvvтэй гутал ємсдєг
Хаагуур ирдэг
Євлийн євгєн vvдээр орж ирдэг бол
Санта Клаус зуухны яндангаар бууж ирдэг
Хєсєг
Євлийн євгєн гурвалсан морьдтой бол
Санта Клаус Буга хєллєн ирдэг
Бэлэг
Євлийн євгєн гацуур дор нуудаг бол
Санта Клаус зуухан дээр єлгєсєн оймсонд нуудаг
Биднийг єєрчилсєн ''нээлт''-vvд
Эд зvйлс, юмс, цахилгаан бараа, єдєр тутмын хэрэглэдэг хэрэглээний зvйлс vгvйгээгээр бидний амьдралын нэг ч єдрийг тєсєєлєхєд хэцvv.
Эдгээр нээлтvvд байгаагvйсэн бол бидний одоогийн амьдрал єєр байх нь мэдээж. Єєр олон зvйлсийн нээлтvvдийн нууц одоог болтол тайлагдаагvй байгаа. Мєн шинэ нээлт болон гарч ирэх ёстой олон арван зvйлс ч бидэнд хараахан танигдаагvй байгаа. Гэхдээ олон том нээлт бидэнд аз жаргал, тухтай амьдрах орчныг авчирсан. Гэтэл бусад жижиг нээлтvvд ч гэсэн бидний амьдралд маш чухал vvрэг гvйцэтгэсээр ирсэн билээ. Харин эдгээр гайхамшигт зvйлсийн нээлтийг хийсэн хvмvvсийн талаар бид бодож vзсэн нь хэр билээ. Єдєр тутамдаа хэрэглэж байгаа хайч цавуу, сонин сэтгvvл, цаашлаад зурагт гэх мэтийг ер анзааралгvй л хэрэглэж байдаг. Тэгвэл зарим нэг нээлтvvдийг мэдэж байхад илvvдэхгvй. Нэгэн кинон дээр хvртэл гардаг.
- Гутлыг яагаад гутал гэсэн юм болоо гэхэд
-Чи тэнэг юмуу гутал л юм чинь гутал гэж нэрлээ биз дээ хэмээн хариулдаг. Угтаа бол энэ бодож vзэх л асуудал. Нэр нь хvртэл одоо бодоход яг оносон санагддаг.
ХАЙЧ
Єдєр тутмын амьдралд цаас, даавуу тэр ч бvv хэл тємєр хvртэл хайчлах шаардлага гардаг. Гэтэл энэ хайч нь одоогоос 3000 жилийн ємнє анх гарчээ. Анхны хайч нь пvршний тусламжтайгаар нээгддэг байжээ. Одоо бол гараар vйлдэл хийн хvссэн зvйлээ хайчилж болно.
ЦАХИЛГААН ТОВЧ
Бидний амьдралд байнга хэрэгтэй байдаг зvйлийн нэг нь цахилгаан товч билээ. Тvvнийг бид хувцаснаасаа, цvнхнээсээ гээд олон газар харж болно. Хялбар хаагдаж нээгддэг болохоор vvнийг бид их хэрэглэдэг. Тэр утгаараа цахилгаан гэж нэрлэсэн байна. Цахилгааныг анх 1891 онд АНУ-ын нэг инженер В. Тубсон зохиожээ. Анхны цахилгааны шvд нь даавуу байсан байна. Сvvлд 1914 онд Г. Сандбак гэдэг хvн шvдийг нь тємрєєр хийж бат бєх болсноор патентийг нь авчээ.
ЦООЖ БА ТVЛХVVР
Цоож нь бидний єдєр тутмын хэрэглээ. Хvн болгон орж, гарч болохгvй хаалганд цоож хийдэг. Мэдэгдэж байгаагаар анхны цоож нь хаалгыг нааш цааш онгойлгохгvй боловч одоогийнх шиг боловсронгуй биш зvгээр л тогтоох тєдий байсан бол. Єнєєдєр боловсронгуй болсон. Хаалга цонхны аль хэсэгт нь цоож нь байна гэдгийг мэдэх аргагvй нууц цоож хvртэл гарч ирсэн.
ХАВЧААР
Анххавчаарыг Норвегийн Йохан Ваалер 1900 онд бvтээжээ. Сонирхолтой нь тзр vед зохиосон хавчаар єнєєг хvртэл єєрчлєгдєлгvй ирсэн байна. Энэ ололт нь хvний нvдэнд жижигхэн хялбар юм шиг харагдах боловч маш их vvрэг гvйцэтгэж ирснийг та мэдэх бизээ.
БАЛ
Бал энэ vеийн хамгийн том ололтын нэг билээ. Дээр vед шувууны єдийг, мєн урт ишинд бэхэлсэн тємєр хошууг бэхэнд дvрж бичдэг байсан. Vvний дараа бэхээ ишинд нь хийж, сайжруулсан боловч энэ нь хурдан дуусдаг байжээ. Мєн энэ бэхээр бичсэн бичиг нь хурдан хатдаггvй учир хvлээх шаардлагатай болдог байв. 1938 онд Лазио Биро болон тvvний дvv Джорж нар хамтран анхны балыг зохиосон юм. Балын бэх нь хурдан хатдаг. Мєн балын vзvvрт жижиг шарик хийж єгсєнєєр цаасан дээр чєлєєтэй хєдєлж бичдэг
болсон байна.
СКОЧ
Урагдсан цаас юмуу эсвэл ачаагаа баглаж янзлахад скоч хэрэгтэй болдог. Магадгvй хэн ч єнєєдрийг хvртэл энэ скочийг хэн зохиосон бол гэж бодож байгаагvй бизээ. Vvнийг зохиогч нь Ричард Древ юм.
УУРЫН ТОГОО
Энэ нь бусад тогоог бодвол хоол хурдан болдог давуу талтай. Vvнийг анх 1861 онд Папин гэдэг хvн зохиожээ. Уураа гаргадаггvй учир богино хугацаанд хоол болгодог. Гэхдээ даралт хэт ихэсвэл буудах аюултай тул тvvнийг зохицуулах жижиг нvх байдаг. Vvгээр исгэрэх дуу гардаг тул зарим оронд энэ тогоог ''исгэрдэг тогоо'' гэж нэрлэдэг.
ЗVV
Жижиг гэдгийг мэдэхийн тулд зvv шиг гэж жишээ авдаг. Зvv нь жижиг боловч бидний амьдралд эрт vеэс байр суурийг эзэлсээр ирсэн байна. Эрт дээр vед эхлээд ясан зvv, модон зvv сvvлд нь тємєр зvv гарсан. Анхны метал зvv хvрэл зэвсгийн vед гарсан гэдэг. 1849 онд Валььер Хант анх сvлбээрэн зvvгээр патент авчээ.
ШVДЭНЗ
Гал бол их эрт vеэс эхлэн хvний амин чухал хэрэгцээ болсоор ирсэн. Гал анх хэрэглэсэн нь хvмvvсийн хувьд асар том алхам байсан. Бидний єдєр тутмын хэрэгцээ болсон єнєєгийн энэ шvдэнзийг анх 1827 онд Английн химич Жон Валкер зохиожээ. Жижиг модны vзvvрт химийн бодис тvрхэж тvvнийг модны vзvvрт vрэхэд дулаан ялгаруулан шатаж эхэлсан байна. Vvнээс санаа аван боловсруулж одоогийн шvдэнз хэлбэрт оруулан боловсруулан vйлдвэрлэсээр иржээ.
ИНДVV
Хуучны индvvг саная гэвэл дотор нь цог хийж халаадаг байсан. Эсвэл халуун гал пийшэн дээр тавьж халаадаг байсан. Анх VIII зууны vед Хятадууд торго индvvдэх гэж анх зохиосон гэдэг. 1882 онд Хенри Сеел гэгдэх нэгэн хvн анх удаа индvvг цахилгаанаар халааж болохыг олсон ба энэ индvvг одоо болтол хэрэглэж байгаа юм.
ХАРАНДАА
Хамгийн хэрэглээ ихтэй зvйлийн нэг балын харандаа. Эхлээд хар тугалгаар хийдэг байснаа боловсруулан єнгийн будаг холих болжээ. Будаг хольсон харандааг хvvхдvvд єнгийн харандаа гэж нэрлэх болсон. Єнєєдєр єнгєтэй бvр vнэртэй харандаа хvртэл гарчээ. Гэтэл харандаа 1790-ээд оны vед бие биеэсээ vл хамааран Австрали, Францын эрдэмтэд зохиожээ. Хамгийн анхны харандааны vзvvрийг тугалгаархийдэг байжээ. Сvvлд химийн grafit ба kilin гэсэн хоёр єєр элементvvдийн хэмжээг хольж зєєлєн хатуу гэх мэт харандааг гаргаж авчээ.
Эдгээр нээлтvvд байгаагvйсэн бол бидний одоогийн амьдрал єєр байх нь мэдээж. Єєр олон зvйлсийн нээлтvvдийн нууц одоог болтол тайлагдаагvй байгаа. Мєн шинэ нээлт болон гарч ирэх ёстой олон арван зvйлс ч бидэнд хараахан танигдаагvй байгаа. Гэхдээ олон том нээлт бидэнд аз жаргал, тухтай амьдрах орчныг авчирсан. Гэтэл бусад жижиг нээлтvvд ч гэсэн бидний амьдралд маш чухал vvрэг гvйцэтгэсээр ирсэн билээ. Харин эдгээр гайхамшигт зvйлсийн нээлтийг хийсэн хvмvvсийн талаар бид бодож vзсэн нь хэр билээ. Єдєр тутамдаа хэрэглэж байгаа хайч цавуу, сонин сэтгvvл, цаашлаад зурагт гэх мэтийг ер анзааралгvй л хэрэглэж байдаг. Тэгвэл зарим нэг нээлтvvдийг мэдэж байхад илvvдэхгvй. Нэгэн кинон дээр хvртэл гардаг.
- Гутлыг яагаад гутал гэсэн юм болоо гэхэд
-Чи тэнэг юмуу гутал л юм чинь гутал гэж нэрлээ биз дээ хэмээн хариулдаг. Угтаа бол энэ бодож vзэх л асуудал. Нэр нь хvртэл одоо бодоход яг оносон санагддаг.
ХАЙЧ
Єдєр тутмын амьдралд цаас, даавуу тэр ч бvv хэл тємєр хvртэл хайчлах шаардлага гардаг. Гэтэл энэ хайч нь одоогоос 3000 жилийн ємнє анх гарчээ. Анхны хайч нь пvршний тусламжтайгаар нээгддэг байжээ. Одоо бол гараар vйлдэл хийн хvссэн зvйлээ хайчилж болно.
ЦАХИЛГААН ТОВЧ
Бидний амьдралд байнга хэрэгтэй байдаг зvйлийн нэг нь цахилгаан товч билээ. Тvvнийг бид хувцаснаасаа, цvнхнээсээ гээд олон газар харж болно. Хялбар хаагдаж нээгддэг болохоор vvнийг бид их хэрэглэдэг. Тэр утгаараа цахилгаан гэж нэрлэсэн байна. Цахилгааныг анх 1891 онд АНУ-ын нэг инженер В. Тубсон зохиожээ. Анхны цахилгааны шvд нь даавуу байсан байна. Сvvлд 1914 онд Г. Сандбак гэдэг хvн шvдийг нь тємрєєр хийж бат бєх болсноор патентийг нь авчээ.
ЦООЖ БА ТVЛХVVР
Цоож нь бидний єдєр тутмын хэрэглээ. Хvн болгон орж, гарч болохгvй хаалганд цоож хийдэг. Мэдэгдэж байгаагаар анхны цоож нь хаалгыг нааш цааш онгойлгохгvй боловч одоогийнх шиг боловсронгуй биш зvгээр л тогтоох тєдий байсан бол. Єнєєдєр боловсронгуй болсон. Хаалга цонхны аль хэсэгт нь цоож нь байна гэдгийг мэдэх аргагvй нууц цоож хvртэл гарч ирсэн.
ХАВЧААР
Анххавчаарыг Норвегийн Йохан Ваалер 1900 онд бvтээжээ. Сонирхолтой нь тзр vед зохиосон хавчаар єнєєг хvртэл єєрчлєгдєлгvй ирсэн байна. Энэ ололт нь хvний нvдэнд жижигхэн хялбар юм шиг харагдах боловч маш их vvрэг гvйцэтгэж ирснийг та мэдэх бизээ.
БАЛ
Бал энэ vеийн хамгийн том ололтын нэг билээ. Дээр vед шувууны єдийг, мєн урт ишинд бэхэлсэн тємєр хошууг бэхэнд дvрж бичдэг байсан. Vvний дараа бэхээ ишинд нь хийж, сайжруулсан боловч энэ нь хурдан дуусдаг байжээ. Мєн энэ бэхээр бичсэн бичиг нь хурдан хатдаггvй учир хvлээх шаардлагатай болдог байв. 1938 онд Лазио Биро болон тvvний дvv Джорж нар хамтран анхны балыг зохиосон юм. Балын бэх нь хурдан хатдаг. Мєн балын vзvvрт жижиг шарик хийж єгсєнєєр цаасан дээр чєлєєтэй хєдєлж бичдэг
болсон байна.
СКОЧ
Урагдсан цаас юмуу эсвэл ачаагаа баглаж янзлахад скоч хэрэгтэй болдог. Магадгvй хэн ч єнєєдрийг хvртэл энэ скочийг хэн зохиосон бол гэж бодож байгаагvй бизээ. Vvнийг зохиогч нь Ричард Древ юм.
УУРЫН ТОГОО
Энэ нь бусад тогоог бодвол хоол хурдан болдог давуу талтай. Vvнийг анх 1861 онд Папин гэдэг хvн зохиожээ. Уураа гаргадаггvй учир богино хугацаанд хоол болгодог. Гэхдээ даралт хэт ихэсвэл буудах аюултай тул тvvнийг зохицуулах жижиг нvх байдаг. Vvгээр исгэрэх дуу гардаг тул зарим оронд энэ тогоог ''исгэрдэг тогоо'' гэж нэрлэдэг.
ЗVV
Жижиг гэдгийг мэдэхийн тулд зvv шиг гэж жишээ авдаг. Зvv нь жижиг боловч бидний амьдралд эрт vеэс байр суурийг эзэлсээр ирсэн байна. Эрт дээр vед эхлээд ясан зvv, модон зvv сvvлд нь тємєр зvv гарсан. Анхны метал зvv хvрэл зэвсгийн vед гарсан гэдэг. 1849 онд Валььер Хант анх сvлбээрэн зvvгээр патент авчээ.
ШVДЭНЗ
Гал бол их эрт vеэс эхлэн хvний амин чухал хэрэгцээ болсоор ирсэн. Гал анх хэрэглэсэн нь хvмvvсийн хувьд асар том алхам байсан. Бидний єдєр тутмын хэрэгцээ болсон єнєєгийн энэ шvдэнзийг анх 1827 онд Английн химич Жон Валкер зохиожээ. Жижиг модны vзvvрт химийн бодис тvрхэж тvvнийг модны vзvvрт vрэхэд дулаан ялгаруулан шатаж эхэлсан байна. Vvнээс санаа аван боловсруулж одоогийн шvдэнз хэлбэрт оруулан боловсруулан vйлдвэрлэсээр иржээ.
ИНДVV
Хуучны индvvг саная гэвэл дотор нь цог хийж халаадаг байсан. Эсвэл халуун гал пийшэн дээр тавьж халаадаг байсан. Анх VIII зууны vед Хятадууд торго индvvдэх гэж анх зохиосон гэдэг. 1882 онд Хенри Сеел гэгдэх нэгэн хvн анх удаа индvvг цахилгаанаар халааж болохыг олсон ба энэ индvvг одоо болтол хэрэглэж байгаа юм.
ХАРАНДАА
Хамгийн хэрэглээ ихтэй зvйлийн нэг балын харандаа. Эхлээд хар тугалгаар хийдэг байснаа боловсруулан єнгийн будаг холих болжээ. Будаг хольсон харандааг хvvхдvvд єнгийн харандаа гэж нэрлэх болсон. Єнєєдєр єнгєтэй бvр vнэртэй харандаа хvртэл гарчээ. Гэтэл харандаа 1790-ээд оны vед бие биеэсээ vл хамааран Австрали, Францын эрдэмтэд зохиожээ. Хамгийн анхны харандааны vзvvрийг тугалгаархийдэг байжээ. Сvvлд химийн grafit ба kilin гэсэн хоёр єєр элементvvдийн хэмжээг хольж зєєлєн хатуу гэх мэт харандааг гаргаж авчээ.
Хvнтэй холбоотой зарим нэгэн фактаас...
-хvн бол тэгш зураас татдаг дэлхий дээрх цорын ганц амьтан.
-хvн амьдарлынхаа туршид vсээ авахуулахгvй ургуулбал 725 км болно.
-хvн инээхэд 17 булчин ажилладаг.
-Хvний ДНК 80.000 ген хадгалдаг.
-Францаар гарыг хурууг пус, индекс, мажор, анюлэр, орикюлэр хэмээн нэрлэнэ
-Хvний зvрхний том жижгийн хэмжээ гарынх нь атгалттай адил байдаг. Ойролцоогоор 220-260 гр.
-хvний биед дєрвєн тєрлийн минерал бий. Тэр нь апатит, арагонит, кальцит мєн кристобалит.
-хvний биед байх нянг цуглуулаад хэмжвэл ойролцоогоор 2 кг болно.
-Хvний тархинд секунд татумд 100.000 удаагийн химийн урвал явагддаг.
-хvvхэд тєрєхдєє євдєгний нvдгvй тєрдєг. Тэр нь 2-6 насанд ургаж гvйцнэ.
-насанд хvрсэн хvн єдєрт 23.000 удаа амьсгална
-эмэгтэй хvний бие насан туршдаа 7 сая орчим єндгєн эс ялгаруулдаг
-Хvний нvд 10.000.000 тєрлийн єнгийг ялгадаг.
-аманд 40.000 тєрлийн нян байдаг.
-Нvдээ нээлттэй найтааж болдоггvй.
-хvний хамгийн хvчтэй болчин бол хэл юм.
-амтлах эрхтэн 2000 орчим рецептийг мэдэрдэг.
-зvрх жилд 36.000.000 удаа цохилно.
-цэнхэр нvдтэй хvн хэт євчлємтгий байдаг
-гарийн хумс хєлийнхєєс дєрєв дахин хурдан ургадаг.
-арьс амьдралын явцад 1000 удаа єєрчлєгддєг
-хvн амьдарлынхаа туршид vсээ авахуулахгvй ургуулбал 725 км болно.
-хvн инээхэд 17 булчин ажилладаг.
-Хvний ДНК 80.000 ген хадгалдаг.
-Францаар гарыг хурууг пус, индекс, мажор, анюлэр, орикюлэр хэмээн нэрлэнэ
-Хvний зvрхний том жижгийн хэмжээ гарынх нь атгалттай адил байдаг. Ойролцоогоор 220-260 гр.
-хvний биед дєрвєн тєрлийн минерал бий. Тэр нь апатит, арагонит, кальцит мєн кристобалит.
-хvний биед байх нянг цуглуулаад хэмжвэл ойролцоогоор 2 кг болно.
-Хvний тархинд секунд татумд 100.000 удаагийн химийн урвал явагддаг.
-хvvхэд тєрєхдєє євдєгний нvдгvй тєрдєг. Тэр нь 2-6 насанд ургаж гvйцнэ.
-насанд хvрсэн хvн єдєрт 23.000 удаа амьсгална
-эмэгтэй хvний бие насан туршдаа 7 сая орчим єндгєн эс ялгаруулдаг
-Хvний нvд 10.000.000 тєрлийн єнгийг ялгадаг.
-аманд 40.000 тєрлийн нян байдаг.
-Нvдээ нээлттэй найтааж болдоггvй.
-хvний хамгийн хvчтэй болчин бол хэл юм.
-амтлах эрхтэн 2000 орчим рецептийг мэдэрдэг.
-зvрх жилд 36.000.000 удаа цохилно.
-цэнхэр нvдтэй хvн хэт євчлємтгий байдаг
-гарийн хумс хєлийнхєєс дєрєв дахин хурдан ургадаг.
-арьс амьдралын явцад 1000 удаа єєрчлєгддєг
Япончуудын урт насладгийн нууц
Япончуудын хувьд тавдугаар сарын 5-ны єдєр инээдмийн баярын єдєр байдаг гэнэ. Энэ єдєр иргэд хамт олон, гэр бvлээрээ цэцэрлэгт хvрээлэндээ цуглаж бvтэн єдєржин хєгжилдєн инээлдэж єнгєрvvлдэг аж. Цэцэрлэгт хvрээлэнд цугласан хvмvvс сонин хачин хєдєлгєєн хийн, элдэв яриа єрнvvлж инээлддэг бєгєєд vнэн сэтгэлээсээ инээж чадвал стресс, хямралаас гарч эмгэг хуучаасаа сална гэдэг Япончууд итгэдэг аж. Гадны ажиглагчид энэхvv баяр нь Япончуудын урт насладгийн нууц байх гэж таамагладаг гэнэ. Єнєєдрийн байдлаар тус улсын насжилт уртсан дундаж наслалт 80 болоод байгаа юм.
Бvсгvйчvvдийн тухай
-бvсгvйчvvд эрчvvдээс гурав дахин их vглэнэ
-Хонг-Конгод эхнэр нь нєхрєє араар нь тавибал нєхєр л гол буруутан болдог. Тэр эхнэрээ хангаж чадаагvй, халамжлаагvй...
-62 настай Испанийн дуучин Глория Лассо 11 удаа нєхєрт гарч гэрлэсэн.
-Колумбиин Кали хотод эхнэр нь зєвхєн нєхєртэйгєє л секс хийнэ. Харин анхны секс хийхийг нь ээж, аав нь дэргэд нь зогсоод хардаг. Нєхєр тvvнээс хойш хэнтэй ч унтсан эрхийн асуудал гэнэ.
- Колорадод унтаж байгаа эмэгтэй хvнийг vнсэх хориотой. Коннектикутийн Хартфорд хотод ням гарагт эхнэрээ vнсэхийг хориглоно
-дэлхийн хамгийн vнэтэй эмэгтэй бол Женнифер Лопес. Тэрээр Нью-Йоркийн нэгэн даатгалын компанид єєрийнхєє биеийг нэг тэрбум доллараар даатгуулжээ.
-хамгийн vнэтэй хvvхэлдэй бол Барби. Оригиналь Барбиний vнэ 100.000 евро.
-хамгийн vнэтэй хєхєвч. Тvvний vнэ 12.5 сая доллар. Германы модель хайди Клум анх удаа Нью-Йоркт танилцуулсан
- Англид vл таних бvсгvйд секс хиймээр байна гэж хэлбэл шууд шоронд. 3 сар хvртэл хоригдоно доо.
-Телефон утсыг зохион бvтээсэн Александр Грэхем Белл нэг ич удаа ээж, эхнэртэйгээ утсмаар ярьж байгаагvй. Тэр дvлий байжээ.
-2002 онд Pepsi фирм Бритни Спирсийг 90 секундын сурталчилгаандаа тоглуулаад 7.53 сая доллар тєлжээ.
-Хонг-Конгод эхнэр нь нєхрєє араар нь тавибал нєхєр л гол буруутан болдог. Тэр эхнэрээ хангаж чадаагvй, халамжлаагvй...
-62 настай Испанийн дуучин Глория Лассо 11 удаа нєхєрт гарч гэрлэсэн.
-Колумбиин Кали хотод эхнэр нь зєвхєн нєхєртэйгєє л секс хийнэ. Харин анхны секс хийхийг нь ээж, аав нь дэргэд нь зогсоод хардаг. Нєхєр тvvнээс хойш хэнтэй ч унтсан эрхийн асуудал гэнэ.
- Колорадод унтаж байгаа эмэгтэй хvнийг vнсэх хориотой. Коннектикутийн Хартфорд хотод ням гарагт эхнэрээ vнсэхийг хориглоно
-дэлхийн хамгийн vнэтэй эмэгтэй бол Женнифер Лопес. Тэрээр Нью-Йоркийн нэгэн даатгалын компанид єєрийнхєє биеийг нэг тэрбум доллараар даатгуулжээ.
-хамгийн vнэтэй хvvхэлдэй бол Барби. Оригиналь Барбиний vнэ 100.000 евро.
-хамгийн vнэтэй хєхєвч. Тvvний vнэ 12.5 сая доллар. Германы модель хайди Клум анх удаа Нью-Йоркт танилцуулсан
- Англид vл таних бvсгvйд секс хиймээр байна гэж хэлбэл шууд шоронд. 3 сар хvртэл хоригдоно доо.
-Телефон утсыг зохион бvтээсэн Александр Грэхем Белл нэг ич удаа ээж, эхнэртэйгээ утсмаар ярьж байгаагvй. Тэр дvлий байжээ.
-2002 онд Pepsi фирм Бритни Спирсийг 90 секундын сурталчилгаандаа тоглуулаад 7.53 сая доллар тєлжээ.
Yvнийг мэдэхэд илvvдэхгvй шvv, бvсгvйчvvд ээ!
Гоо сайхны бараа бvтээгдэхvvнийг авахдаа эдгээр зvйлийг анзаарч байхад зvгээр.
Alcоhоl-free-алкогольгvй
Anti-wrinkles-сэвхний эсрэг
Bоdy-биеийн
Care-арчилгааны
Cleansing milk-цэвэрлэгч сvvн шингэн
Daily cream-єдрийн тос
Delicate skin-мэтрэмтгий арьсанд
Dry skin-хуурай арьсанд
Herpes-шингэн энгэсэгнээс бохиртож вуристсэн арьс
Cоmbinatiоn skin-холимог арьсанд
Mоisturizing-чийгшvvлэгч
Night cream-шєнийн тос
Nоrmal skin-хэвийн арьсанд
Nоurishes-тэжээл єгєгч
Oil free-єєх тосгvй бvтээгдэхvvн
Oily skin-тослог арьсанд
Prоtectоr-хамгаалагч
Sensitive skin-мэдрэтгий арьс
Sun prоtectiоn-нарны гэрлээс хамгаалах
UV filter-нарны гэрлийг шvvгч
Wrinkles-сэвх
After bath talc-биеийн энгэсэг
Bath salts-банны давс
Bоdy shampоо-шvршvvрийн шингэн
Cream bath-банны тос
Shоwer liquid-банны шингэн
Talc de tоilette-биеийн энгэсэг
Cils-сормуус
Cоver cream-хамгаалах тос
Eye lashes-сормуусны
Eye shadоw-зовхины тени
Fard de jоues-энгэсэг
Fоnd de teint-vндсэн тон
Fоundatiоn-vндсэн тон
Highlighter-єє дарагч
Lips-уруулын
Lip glоss-уруул єнгєлєгч /шингэн/
Lipliner-уруулын харндаан контур
Lipstick-уруулын будаг
Mascara-сормуусны тушь
Rоuge a levres-уруулын будаг
Pudre-энгэсэг
Rоuge-энгэсэг
Bоdy lоtiоn-биеийн тvрхлэг
Cleanser-цэвэрлэгч шингэн
Creme cоuprоsine-vрчлээснээс хамгаалах тос
Creme de nettоyage-цэвэрлэгч тос
Creme pоur le cоu-хvзvvний арьсан зориулсан тос
Dusting pоwder-биеийн энгэсэг
Lait demaguillante-цэвэрлэгч сvvн шингэн
Thrоat cream-хvзvvний арьсан зориулсан тос
Sun shield-нарнаас хамгаалах
Alcоhоl-free-алкогольгvй
Anti-wrinkles-сэвхний эсрэг
Bоdy-биеийн
Care-арчилгааны
Cleansing milk-цэвэрлэгч сvvн шингэн
Daily cream-єдрийн тос
Delicate skin-мэтрэмтгий арьсанд
Dry skin-хуурай арьсанд
Herpes-шингэн энгэсэгнээс бохиртож вуристсэн арьс
Cоmbinatiоn skin-холимог арьсанд
Mоisturizing-чийгшvvлэгч
Night cream-шєнийн тос
Nоrmal skin-хэвийн арьсанд
Nоurishes-тэжээл єгєгч
Oil free-єєх тосгvй бvтээгдэхvvн
Oily skin-тослог арьсанд
Prоtectоr-хамгаалагч
Sensitive skin-мэдрэтгий арьс
Sun prоtectiоn-нарны гэрлээс хамгаалах
UV filter-нарны гэрлийг шvvгч
Wrinkles-сэвх
After bath talc-биеийн энгэсэг
Bath salts-банны давс
Bоdy shampоо-шvршvvрийн шингэн
Cream bath-банны тос
Shоwer liquid-банны шингэн
Talc de tоilette-биеийн энгэсэг
Cils-сормуус
Cоver cream-хамгаалах тос
Eye lashes-сормуусны
Eye shadоw-зовхины тени
Fard de jоues-энгэсэг
Fоnd de teint-vндсэн тон
Fоundatiоn-vндсэн тон
Highlighter-єє дарагч
Lips-уруулын
Lip glоss-уруул єнгєлєгч /шингэн/
Lipliner-уруулын харндаан контур
Lipstick-уруулын будаг
Mascara-сормуусны тушь
Rоuge a levres-уруулын будаг
Pudre-энгэсэг
Rоuge-энгэсэг
Bоdy lоtiоn-биеийн тvрхлэг
Cleanser-цэвэрлэгч шингэн
Creme cоuprоsine-vрчлээснээс хамгаалах тос
Creme de nettоyage-цэвэрлэгч тос
Creme pоur le cоu-хvзvvний арьсан зориулсан тос
Dusting pоwder-биеийн энгэсэг
Lait demaguillante-цэвэрлэгч сvvн шингэн
Thrоat cream-хvзvvний арьсан зориулсан тос
Sun shield-нарнаас хамгаалах
Алдартай нэрсийн тайлал: Брэнд нэр хэрхэн тєрсєн бэ?
Adidas-энэ пvvсийг vндэслэгчдийн нэг Ади Даслерын нэрнээс авсан санаа
Adobe-Компанийг vндэслэгч гэх Жон Ворнокийн гэрийн дэргэдvvр урсдаг байсан Adobe Creek хэмэн голын нэр
Apache-эхэндээ компанийн vйл ажиллагаа программанд зориулсан хайрцаг vйлдвэрлэдэг байхдаа нэрээ A PAtCHy хэмээдэг байсан бєгєєд сvvлд vvнийгээ Apache хэмээн єєрчилжээ. Индийнчуудын ийм нэртэй омог ч байсан
Apple-уг фирмийн vvсгэн байгуулагч Стив Жобсын дуртай жимс нь алим /apple/. Тэрээр шинэ бизнесээ эхэлчихээд гурван сар болж байхдаа тvvндээ чухам ямар нэр єгєхєє бодож олоогvй байжээ. Тэгээд нэгэн хамтрагч руугаа утасдаа “-Єи компаниа Apple гэж нэрлэлээ. Хэрвээ чи таван цагийн дотор єєр шилдэг санаа хэлэхгvй бол шvv дээ” гэсэн байна. Ингээд америкт худалддаг нэгэн алимны сортоор нэрлэсэн Apple Macintosh хэмээн пvvс бий болжээ
Canon-энэ нь буддын энэрэнгvйн бурхан Kwanon гэх нэрнээс авсан санаа гэнэ. Гэхдээ бурханы шашинтай харшлах, тvvнийг нэрийг ашигласан гэх асуудалд орохгvйн тулд Canon болгон жаахан єєрчилжээ
Casio-компанийг vндэслэгч нь Касио Тадао юм
Cisco-San Francisco-г богиносгосон байдал
Daewoo-vvсгэн байгуулагч нь болох Ким Ву чонг єєрийн компаниа маш зоригтойгоор “Агуу ертєнц” хэмээн нэрлэжээ6. Уг солонгос vгийг орчуулбал ийм утгатай юм
Fuji-Японы хамгийн єндєр уулыг Фужи гэнэ
Hittachi-японоор “vvр цайх”
Honda-компанийг vндэслэгч Soichiro Honda Honeywell-ийн дурсгалд зориулжээ
HP /Hewlett-Packard/-Билл Хьювлетт болон Дэйв Паккард хоёр зоос шидээд компанидаа єєрийнсдийн эхний нэрийг єгєх эсэхээ шоджээ…
Hyundai-солонгосоор “одоо цаг”
IBM-International Business Machines
Intel-Боб Нойс, Гродон Мур хоёр уг нь компаниа “Moore Noyce хэмээн нэрлэх гэж байжээ. Гэтэл тухайн vед яг ийм нэртэй зочидл буудлын сvлжээ байсан аж. Тэгээд тэд INTegrated ELectronics-оос Intel-ийг гарган авчжээ.
Kawasaki-мотоциклийг анх зохион бvтээгч нь Shozo Kawasaki
Kodak-К vсэг нь уг комипанийг vндэслэгч Жорж Истмений хамгийн дуртай vсэг аж. Тэрээр ийм vсгээр эхэлж бас тєгсдєг vг бvтээхийг ихэд хvсдэг байж. Тэгээд дэлхийн ихэнх орны хэлэнд адилхан бичиг, дуудаг К vсгийн оролцуулсан олон vг бvтээж vзээд тэдгээрээс Kodak гэдгийг сонгосрн гэдэг. Ингээд удалгvй энэ нэрээр фотокамер vйлдвэрлэх санаа тєржээ
Konica-энэ нэр нь цагтаа Konishiroku Kogaku гэдгээрээ алдартай байжээ.
LG-солонгосын Lucky, Goldstar-ын эхний vсэг
Microsoft-MICROcomputer SOFTware. Эхэндээ vvнийг товчлон Micro-Soft гэж байгаад сvvлд зураасыг нь авч хаясан байна
Mitsubishi-1870 онд компанийг vндэслэгч Ятаро Ивасаки энэ vгийг бодож олжээ. Японоор mitsu-гурав /тоо/ харин hishi нь ромб гэсэн утгатай. Гэхдээ дундаж орсон в vсэг нь алдаа биш гэнэ. Ÿпончууд vгийн дунд орсон н vмгийг в-гээр дуудах нь байдаг аж. /ганбаяр-гамбаяр гэдэг шиг/
Motorola-vндэслэгч нь болох Поль Гелвин анхы машинд зориулсан радио зохион бvтээж байхдаа компнидаа ийм нэр єгєєд байжээ. Харин ихэнх аудио бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэгчдийн нэр ola-гаар дуусдаг уламжлалыг тэр дагажээ
NEC-Nippon Elevtronic Company
Nokia-финландын Нокиа хэмээх нэгэн жижиг хотод модон болон резинэн vйлдвэрлэлийн нэгэн компани ахн байгуулагдахдаа хотынхоо нэрийг єєртєє єгчээ
Sanyo-хятадаар “гурван далай”
Siemens-1847 онд энэ компанийг Вернер фон Сименс анх байгуулжээ
Sony-латин хэлний “sonus” гэдэг нь англи хэлний “sonny3 гэсэнтэй утга нэг. Бага балчир хvvхэдийг ингэж єхєєрдєн дууддаг
Toyota-vндэслэгч нь Sakichi Toyoda.
Xerox-зохион бvтээгч нь єєрийн хувилах тєхєєрємжийг жинхэнэ эх хувиас нь ялгарахгvй “хуурай” мэт /єнгє уусалт, сариналт байхгvй/ байхыг эрхэмлэдэг байжээ. “Xer” нь грекээр хуурай гэсэн vг
Yahoo-Жонатан Свифтийн “Гилливерийн аялал” зохиолоос авсан санаа. Уг бvтээлд аврага биетнийг ингэж нэрлэн хашигаралддаг. Vндэслэгч нь болох Жер Янг, Дэвид Фило нарч єєрсдийгєє yahoomen хэмээн тєсєєлдєг. Тэгвэл єнєєдєр энэ нэр Yet Another Hierarchical Officious Oracle гэсэн урт vгний товчлол болжээ
Phillips-эцэг хvv Филлипс /Фридрих ба Жерар/ чийдэнгийн гэрэл vйлдвэрлэж эхлэхдээ 1891 онд Эйндховенд энэ нэрийг бий болгожээ.
Samsung-солонгосоор “гурван од”
TDK- Tokyo Denkikagaku Kogyo K.K
Adobe-Компанийг vндэслэгч гэх Жон Ворнокийн гэрийн дэргэдvvр урсдаг байсан Adobe Creek хэмэн голын нэр
Apache-эхэндээ компанийн vйл ажиллагаа программанд зориулсан хайрцаг vйлдвэрлэдэг байхдаа нэрээ A PAtCHy хэмээдэг байсан бєгєєд сvvлд vvнийгээ Apache хэмээн єєрчилжээ. Индийнчуудын ийм нэртэй омог ч байсан
Apple-уг фирмийн vvсгэн байгуулагч Стив Жобсын дуртай жимс нь алим /apple/. Тэрээр шинэ бизнесээ эхэлчихээд гурван сар болж байхдаа тvvндээ чухам ямар нэр єгєхєє бодож олоогvй байжээ. Тэгээд нэгэн хамтрагч руугаа утасдаа “-Єи компаниа Apple гэж нэрлэлээ. Хэрвээ чи таван цагийн дотор єєр шилдэг санаа хэлэхгvй бол шvv дээ” гэсэн байна. Ингээд америкт худалддаг нэгэн алимны сортоор нэрлэсэн Apple Macintosh хэмээн пvvс бий болжээ
Canon-энэ нь буддын энэрэнгvйн бурхан Kwanon гэх нэрнээс авсан санаа гэнэ. Гэхдээ бурханы шашинтай харшлах, тvvнийг нэрийг ашигласан гэх асуудалд орохгvйн тулд Canon болгон жаахан єєрчилжээ
Casio-компанийг vндэслэгч нь Касио Тадао юм
Cisco-San Francisco-г богиносгосон байдал
Daewoo-vvсгэн байгуулагч нь болох Ким Ву чонг єєрийн компаниа маш зоригтойгоор “Агуу ертєнц” хэмээн нэрлэжээ6. Уг солонгос vгийг орчуулбал ийм утгатай юм
Fuji-Японы хамгийн єндєр уулыг Фужи гэнэ
Hittachi-японоор “vvр цайх”
Honda-компанийг vндэслэгч Soichiro Honda Honeywell-ийн дурсгалд зориулжээ
HP /Hewlett-Packard/-Билл Хьювлетт болон Дэйв Паккард хоёр зоос шидээд компанидаа єєрийнсдийн эхний нэрийг єгєх эсэхээ шоджээ…
Hyundai-солонгосоор “одоо цаг”
IBM-International Business Machines
Intel-Боб Нойс, Гродон Мур хоёр уг нь компаниа “Moore Noyce хэмээн нэрлэх гэж байжээ. Гэтэл тухайн vед яг ийм нэртэй зочидл буудлын сvлжээ байсан аж. Тэгээд тэд INTegrated ELectronics-оос Intel-ийг гарган авчжээ.
Kawasaki-мотоциклийг анх зохион бvтээгч нь Shozo Kawasaki
Kodak-К vсэг нь уг комипанийг vндэслэгч Жорж Истмений хамгийн дуртай vсэг аж. Тэрээр ийм vсгээр эхэлж бас тєгсдєг vг бvтээхийг ихэд хvсдэг байж. Тэгээд дэлхийн ихэнх орны хэлэнд адилхан бичиг, дуудаг К vсгийн оролцуулсан олон vг бvтээж vзээд тэдгээрээс Kodak гэдгийг сонгосрн гэдэг. Ингээд удалгvй энэ нэрээр фотокамер vйлдвэрлэх санаа тєржээ
Konica-энэ нэр нь цагтаа Konishiroku Kogaku гэдгээрээ алдартай байжээ.
LG-солонгосын Lucky, Goldstar-ын эхний vсэг
Microsoft-MICROcomputer SOFTware. Эхэндээ vvнийг товчлон Micro-Soft гэж байгаад сvvлд зураасыг нь авч хаясан байна
Mitsubishi-1870 онд компанийг vндэслэгч Ятаро Ивасаки энэ vгийг бодож олжээ. Японоор mitsu-гурав /тоо/ харин hishi нь ромб гэсэн утгатай. Гэхдээ дундаж орсон в vсэг нь алдаа биш гэнэ. Ÿпончууд vгийн дунд орсон н vмгийг в-гээр дуудах нь байдаг аж. /ганбаяр-гамбаяр гэдэг шиг/
Motorola-vндэслэгч нь болох Поль Гелвин анхы машинд зориулсан радио зохион бvтээж байхдаа компнидаа ийм нэр єгєєд байжээ. Харин ихэнх аудио бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэгчдийн нэр ola-гаар дуусдаг уламжлалыг тэр дагажээ
NEC-Nippon Elevtronic Company
Nokia-финландын Нокиа хэмээх нэгэн жижиг хотод модон болон резинэн vйлдвэрлэлийн нэгэн компани ахн байгуулагдахдаа хотынхоо нэрийг єєртєє єгчээ
Sanyo-хятадаар “гурван далай”
Siemens-1847 онд энэ компанийг Вернер фон Сименс анх байгуулжээ
Sony-латин хэлний “sonus” гэдэг нь англи хэлний “sonny3 гэсэнтэй утга нэг. Бага балчир хvvхэдийг ингэж єхєєрдєн дууддаг
Toyota-vндэслэгч нь Sakichi Toyoda.
Xerox-зохион бvтээгч нь єєрийн хувилах тєхєєрємжийг жинхэнэ эх хувиас нь ялгарахгvй “хуурай” мэт /єнгє уусалт, сариналт байхгvй/ байхыг эрхэмлэдэг байжээ. “Xer” нь грекээр хуурай гэсэн vг
Yahoo-Жонатан Свифтийн “Гилливерийн аялал” зохиолоос авсан санаа. Уг бvтээлд аврага биетнийг ингэж нэрлэн хашигаралддаг. Vндэслэгч нь болох Жер Янг, Дэвид Фило нарч єєрсдийгєє yahoomen хэмээн тєсєєлдєг. Тэгвэл єнєєдєр энэ нэр Yet Another Hierarchical Officious Oracle гэсэн урт vгний товчлол болжээ
Phillips-эцэг хvv Филлипс /Фридрих ба Жерар/ чийдэнгийн гэрэл vйлдвэрлэж эхлэхдээ 1891 онд Эйндховенд энэ нэрийг бий болгожээ.
Samsung-солонгосоор “гурван од”
TDK- Tokyo Denkikagaku Kogyo K.K
Эрдэмтэд дэлхийг хvнгvйгээр тєсєєлєв
Хvн тєрєлхтєн хормын дотор vгvй болбол дэлхий ертєнц хэрхэн єєрчлєгдєх вэ? АНУ-д тєвтэй "А&Е" телевизийн бvтээсэн "Хvний дараахь амьдрал" баримтат кинонд энэ тухай єгvvлжээ.
Дэлхий дээрх бvх хvн vгvй болбол барилга байгууламж, байгаль орчин бvр тэжээвэр амьтдад хvртэл юу тохиолдохыг тэд тооцоолохыг оролджээ. Кинонд єгvvлснээр хvн тєрєлхтєн гэнэт vгvй болбол дэлхий ердєє хоёр цагийн дотор харанхуйд автаж, метроны буудал, газар доогуурх гарц, хонгил хоёр єдрийн дотор усаар дvvрнэ. Харин нохой, муур зэрэг гэрийн тэжээвэр амьтад арван єдрийн дотор vхэх бол цэцэрлэгт хvрээлэн, хатуу хучилгат зам долоо хоногийн дотор мєлхєє ургамалд бvрхэгдэж, барилга байшин, томоохон цогцолборууд 40-50 жилийн дараа нурж эхлэх гэнэ. Хэдийгээр зарим таамаг нь ташаа байх талтай ч ийм тєрлийн анхны судалгаа тул эдгээр нь vнэхээр сонирхолтой баримт юм.
Дэлхий ертєнц хормын дотор хэдэн триллион гэрлээр гялалздаг. Экологичид уг vзэгдлийг гэрлийн бохирдол гэдэг бєгєєд хэт их гэрэл экосистемд нь сєргєєр нєлєєлдєг орны тоо жилээс жилд нэмэгдэж буй. Япон л гэхэд газар нутгийнх нь 90 гаруй хувь гэрлийн бохирдолд автжээ. Орчин цагийн ихэнх барилга байгууламжиин дундаж нас 60 жил (ихэнх гvvр 120, далан 250 жил ашиглагддаг) бєгєєд засвар, хvний арчилгаа, цэвэрлэгээ vгvй болмогц эл хугацаа 2-3 дахин багасна. Шуурга зэрэг байгалийн гамшиг ч хvний гараар бvтсэн бvхэн vгvй болоход багагvй vvрэг гvйцэтгэх нь мэдээж. Чернобылийн гамшгийн дараа эл хуль хоцорсон Украины Припять суурин энэ бvхний жишээ. Цємийн гамшгийн дараахь 20 жилийн хугацаанд хотын єнгє тєрх бvрэн єєрчлєгдсєн бєгєєд бvх барилга байгууламжийнх нь дээвэр нурж, хана нь хотойжээ. Энэ бvхнээс тооцоход дэлхий дээрх хvний гараар бvтсэн бvхэн хэдхэн мянган жилийн дотор vгvй болно.
Єдгєє идэвхтэй буй цємийн 430 vйлдвэр ч хэдхэн єдрийн дотор дэлбэрнэ. Гэхдээ хор уршиг нь олонхийн бодож байгаачлан тийш ч аймшигтай биш гэнэ. Байгаль єєрєє єєрийгєє цэвэршvvлэх чадвартай. Чернобылийн гамшиг vvнийг нотолсон. Чернобыль орчмын газар нутаг хэзээ ч сэргэхгvй гэдэгт олон шинжээч итгэлтэй байсан. Харин сvvлийн жилvvдэд тус бvс нутгийн экосистем сэргэж буй бєгєєд чоно, бодон гахай зэрэг олон тєрлийн хєхтєн амьтан Чернобыль, Припять орчимд vзэгдэх болжээ. Хvн тєрєлхтєн vгvй болбол хуурай газрын 80 орчим хувийг 50-хан жилийн дараа ой эзлэх болно. Мєн 200-хан жилийн дараа дэлхийн хуурай газар бvхлээрээ vржил шимт газар болно гэж "Хvний дараахь амьдрал" кинонд єгvvлжээ.
Хvнгvй дэлхийн агаар хvртэл 2-3 долоо хоногийн дотор цэвэршинэ. Гэхдээ єнгєрєгч хугацаанд хvн тєрєлхтний агаар мандалд цацсан нvvрстєрєгчийн хий мянган жилийн турш байгаль орчинд нєлєєлсєєр байх болно. Энэ бvхний эцэст хvн тєрєлхтєнтэй холбоотой vзэгдэгч бvхэн 100 мянган жилийн дотор оргvй алга болох гэнэ.
Дэлхий дээрх бvх хvн vгvй болбол барилга байгууламж, байгаль орчин бvр тэжээвэр амьтдад хvртэл юу тохиолдохыг тэд тооцоолохыг оролджээ. Кинонд єгvvлснээр хvн тєрєлхтєн гэнэт vгvй болбол дэлхий ердєє хоёр цагийн дотор харанхуйд автаж, метроны буудал, газар доогуурх гарц, хонгил хоёр єдрийн дотор усаар дvvрнэ. Харин нохой, муур зэрэг гэрийн тэжээвэр амьтад арван єдрийн дотор vхэх бол цэцэрлэгт хvрээлэн, хатуу хучилгат зам долоо хоногийн дотор мєлхєє ургамалд бvрхэгдэж, барилга байшин, томоохон цогцолборууд 40-50 жилийн дараа нурж эхлэх гэнэ. Хэдийгээр зарим таамаг нь ташаа байх талтай ч ийм тєрлийн анхны судалгаа тул эдгээр нь vнэхээр сонирхолтой баримт юм.
Дэлхий ертєнц хормын дотор хэдэн триллион гэрлээр гялалздаг. Экологичид уг vзэгдлийг гэрлийн бохирдол гэдэг бєгєєд хэт их гэрэл экосистемд нь сєргєєр нєлєєлдєг орны тоо жилээс жилд нэмэгдэж буй. Япон л гэхэд газар нутгийнх нь 90 гаруй хувь гэрлийн бохирдолд автжээ. Орчин цагийн ихэнх барилга байгууламжиин дундаж нас 60 жил (ихэнх гvvр 120, далан 250 жил ашиглагддаг) бєгєєд засвар, хvний арчилгаа, цэвэрлэгээ vгvй болмогц эл хугацаа 2-3 дахин багасна. Шуурга зэрэг байгалийн гамшиг ч хvний гараар бvтсэн бvхэн vгvй болоход багагvй vvрэг гvйцэтгэх нь мэдээж. Чернобылийн гамшгийн дараа эл хуль хоцорсон Украины Припять суурин энэ бvхний жишээ. Цємийн гамшгийн дараахь 20 жилийн хугацаанд хотын єнгє тєрх бvрэн єєрчлєгдсєн бєгєєд бvх барилга байгууламжийнх нь дээвэр нурж, хана нь хотойжээ. Энэ бvхнээс тооцоход дэлхий дээрх хvний гараар бvтсэн бvхэн хэдхэн мянган жилийн дотор vгvй болно.
Єдгєє идэвхтэй буй цємийн 430 vйлдвэр ч хэдхэн єдрийн дотор дэлбэрнэ. Гэхдээ хор уршиг нь олонхийн бодож байгаачлан тийш ч аймшигтай биш гэнэ. Байгаль єєрєє єєрийгєє цэвэршvvлэх чадвартай. Чернобылийн гамшиг vvнийг нотолсон. Чернобыль орчмын газар нутаг хэзээ ч сэргэхгvй гэдэгт олон шинжээч итгэлтэй байсан. Харин сvvлийн жилvvдэд тус бvс нутгийн экосистем сэргэж буй бєгєєд чоно, бодон гахай зэрэг олон тєрлийн хєхтєн амьтан Чернобыль, Припять орчимд vзэгдэх болжээ. Хvн тєрєлхтєн vгvй болбол хуурай газрын 80 орчим хувийг 50-хан жилийн дараа ой эзлэх болно. Мєн 200-хан жилийн дараа дэлхийн хуурай газар бvхлээрээ vржил шимт газар болно гэж "Хvний дараахь амьдрал" кинонд єгvvлжээ.
Хvнгvй дэлхийн агаар хvртэл 2-3 долоо хоногийн дотор цэвэршинэ. Гэхдээ єнгєрєгч хугацаанд хvн тєрєлхтний агаар мандалд цацсан нvvрстєрєгчийн хий мянган жилийн турш байгаль орчинд нєлєєлсєєр байх болно. Энэ бvхний эцэст хvн тєрєлхтєнтэй холбоотой vзэгдэгч бvхэн 100 мянган жилийн дотор оргvй алга болох гэнэ.
Хэлтэй бол хєлтэй гэдэг
1. Кубад “шинэ орос”-ыг "масетос" гэдэг.
2. Нар хиртэлийг латинаар "defectus sоlis" гэнэ.
3. Шинэ Гвинейн Папуагийн иргэд хоорондоо 700 орчим хэлээр ярьдаг. Энэ нь дэлхийн хэлний 15% гэсэн үг.
4. “Үнсгэлжин” хүүхэлдэйн киног польшоор "Kоpciusezek" гэнэ.
5. Хамгийн эрт үеэс өнөөг хүртэл хадгалагдсаар ирсэн цорын ганц үсэг бол “О”.
6. Дэлхийн хамгийн урт нэг үет үг бол финланд хэлний "saippuakivikauppias" юм.
7. Африк тивд ойролцоогоор 1000 орчим хэл байдаг.
8. Негрүүд долоо хоногийн гарагийн ингэж нэрлэдэг. Жуда, бенеда, мунуда, яуда, фида, мененеда болон квасида.
9. Almоst-англи хэлний цагаан толгойн үсгийн дарааллаараа байрласан цорын ганц хамгийн урт үг.
10. Перс хэлэнд чемоданыг "жома-дан" гэдэг.
11. Филиппин хэлээр “-Сайн уу” гэдгийг "мабухай" гэж эхлдэг.
12. Кхмер хэлний цагаан толгой нь 72 үсэгтэй бол Бугенвиль аралынх 11 байдаг аж.
13. Гуржээр шорлогийг "мцвади" харин армянаар "хоровц" гэнэ.
14. 19-р зуун Орост “Айвенго”-г "Ивангое" хэмээн орчуулж, нэрлэдэг байв.
15. Испаниар харь гарагийн хөлгийг OVNIS ("оbjetо vоladоr nоidentificadо") гэж нэрлэнэ.
16. Олон улсын гэгддэг эсперанто хэлийг 1887 онд Варшавын эмч Л. Заменгоф зохиожээ.
17. Америкийн ОК гэх гарын илэрхийлэл нь /дугуй үүсгэн/ Кипрт ижил хүйстэн гэсэн утга илэрхийлдэг.
18. Англи хэлний хамгийн “хөгшин” үг бол "tоwn".
19. Хятад хэлний "р", "л" хоёр үсгэнд огт ялгаа байдаггүй.
20. “Сахара” гэдэг нь арабаар “цөл” гэсэн үг.
21. Хавай цагаан толгой ердөө 12 үсэгтэй.
22. Англи хэл ойролцоогоор 600.000 үгтэй.
23. Латинаар Микки Маусыг Микаел Мускулус гэнэ.
24. Хятад хэлний "р", "л" хоёр үсгэнд огт ялгаа байдаггүй
25. НҮБ –ийн албан ёсны хэл нь англи, франц, араб, хятад, орос мөн испани.
26. Эскимос хэлэнд цасыг 20 янзаар хэлдэг аж.
2. Нар хиртэлийг латинаар "defectus sоlis" гэнэ.
3. Шинэ Гвинейн Папуагийн иргэд хоорондоо 700 орчим хэлээр ярьдаг. Энэ нь дэлхийн хэлний 15% гэсэн үг.
4. “Үнсгэлжин” хүүхэлдэйн киног польшоор "Kоpciusezek" гэнэ.
5. Хамгийн эрт үеэс өнөөг хүртэл хадгалагдсаар ирсэн цорын ганц үсэг бол “О”.
6. Дэлхийн хамгийн урт нэг үет үг бол финланд хэлний "saippuakivikauppias" юм.
7. Африк тивд ойролцоогоор 1000 орчим хэл байдаг.
8. Негрүүд долоо хоногийн гарагийн ингэж нэрлэдэг. Жуда, бенеда, мунуда, яуда, фида, мененеда болон квасида.
9. Almоst-англи хэлний цагаан толгойн үсгийн дарааллаараа байрласан цорын ганц хамгийн урт үг.
10. Перс хэлэнд чемоданыг "жома-дан" гэдэг.
11. Филиппин хэлээр “-Сайн уу” гэдгийг "мабухай" гэж эхлдэг.
12. Кхмер хэлний цагаан толгой нь 72 үсэгтэй бол Бугенвиль аралынх 11 байдаг аж.
13. Гуржээр шорлогийг "мцвади" харин армянаар "хоровц" гэнэ.
14. 19-р зуун Орост “Айвенго”-г "Ивангое" хэмээн орчуулж, нэрлэдэг байв.
15. Испаниар харь гарагийн хөлгийг OVNIS ("оbjetо vоladоr nоidentificadо") гэж нэрлэнэ.
16. Олон улсын гэгддэг эсперанто хэлийг 1887 онд Варшавын эмч Л. Заменгоф зохиожээ.
17. Америкийн ОК гэх гарын илэрхийлэл нь /дугуй үүсгэн/ Кипрт ижил хүйстэн гэсэн утга илэрхийлдэг.
18. Англи хэлний хамгийн “хөгшин” үг бол "tоwn".
19. Хятад хэлний "р", "л" хоёр үсгэнд огт ялгаа байдаггүй.
20. “Сахара” гэдэг нь арабаар “цөл” гэсэн үг.
21. Хавай цагаан толгой ердөө 12 үсэгтэй.
22. Англи хэл ойролцоогоор 600.000 үгтэй.
23. Латинаар Микки Маусыг Микаел Мускулус гэнэ.
24. Хятад хэлний "р", "л" хоёр үсгэнд огт ялгаа байдаггүй
25. НҮБ –ийн албан ёсны хэл нь англи, франц, араб, хятад, орос мөн испани.
26. Эскимос хэлэнд цасыг 20 янзаар хэлдэг аж.
Yхэл хэлж ирэхгvй... Yнэхээр харамсалтай vхлvvд. Заавал унш. тэгээд болгоомжтой бай!
1.Ньюбрафтон хотын иргэн 99 настай Дебби Миллз зам гарч яваад нас баржээ. Тэрээр яг маргааш нь 100 нас хvрэх байжээ. Тэр золгvй єдєр хатагтай замын цаана байх охиныдоо очиж тєрсєн єдрийн баяртаа оролцох гэж байсан гэнэ. Тэргэнцэртэй тvvнийг ачааны машин мєргєж орхижээ.
2. Питер Стоун єєрийн найман настай охиныхоо гарт амь насаа алдсан аж. Тэрээр охиныг шийтгэн оройн хоол єгєлгvй єрєє рvvгээ орохыг шаардсан байна. Бяцхан Саманта уурласандаа болон єєртэйгєє нь адил бvгдийг нь оройн хоол идvvлэхгvй хэмээн эцгийгээ хоол хийж байхад нь 72 ширхэг хулганы хор тогоонд нь хийж орхижээ. Эцэг нь ганц халбагыг амсаад л газар дээрээ vхсэн ажээ. Охинг сарын дараа ээждээ мєн ийм маягаар хор єгєхийг оролдох хvртэл нь хуулийнхан охиныг буруугvй, хэрэг хvлээх чадваргvй хэмээн vзэж байсан гэдэг.
3. Найман жилийн турш байрны хєлсєє тєлєєгvйн улмаас 27 настай Хавьер Халосыг гэрийн эзэн эрхэм хороожээ.
4. 44 настай Меган Фрай гэх бvсгvй 14 эргvvлийн цагдаагийн суманд сийчvvлэн нас баржээ. Эргvvлийн цагдаагийн тухайн vед тусгай хамгаалалтын сургуулилт хийж байсан аж. Гудамжаар явж байсан Меган бvсгvй цагдаа нарыг хараад зvгээр зvггvйтэх санаатай “-Бу!” гэчихэж. Гэтэл тvvний рvv гэнэт эргэн харангуутаа эргvvлийнхэн нэгэн зэрэг галлаж 67 сумнаас 40 нь байгаа оножээ.
5. Утсаар удаан чалчлаа гэж 20 настай Жулия Смит ахынхаа гарт амиа алдав. Майкл эмэгтэй дvvгээ vхтэл нь зоджээ. Сvvлээ тэрээр эвдэрсэн утасны аппаратын антеннаар хэд хэдэн удаа нэвт хатгасан байна.
6. Америкийн нэрт цємийн физикч Гарольд Симмз хєрш бvсгvйтэйгээ явалдсан гэх хардалтаас болон эхнэр Хеленагийнхаа гарт амиа алдсан билээ.
7. Цэргийн ажилтан болох Жон Жо Винтер єєрийн хєнгємсєг эхнэрээ машины багажинд дэлбэрэх бодис хийн дэлбэлж хороожээ. Эхнэрийнх нь барьж явсан “Форд Таурус” маркийн машинд 750 кг дэлбэрэх бодис байрлуулсан байв. Энэ нь тухайн vед Оклахомад болсон халдлагаас хоёр дахин их хvчтэй бодис гэнэ. Дэлбэрэлтийг бvр 14 км-ийн цаана байсан хvмvvс ч сонссон гэдэг. Хохирогчоос юу ч vлдээгvй байна. Зєвхєн 55 м-ийн гvн нvх vvсч 500 м зам бvрмєсєн эвдэрч сvйджээ.
8. Конрад Мидлтон гэх 26-тай эр єєрийн ихэрийн єрєєсєн Брайаныхаа гарт амиа алджээ. Тэд эцэг эхийнх нь байшин хэнд vлдэх гэдэг дээр хvчтэй маргалджээ. Конрадын хамар ямарч vнэр мэдэрдэггvй байж. Хэрvvлийн дараа Брайан байшингаас гарч хэсэг хугацааны дараа эргэж ирээд байшин дахь хийн гурван хоолойг нээгээд орхижээ. Байшин ч хийгээр дvvрэв. Vvнийг огт анзаараагvй Конрад тамхи татахаар асуугаараа асаахад єєрийгєє байшинтай хамт дэлбэлсэн байна.
2. Питер Стоун єєрийн найман настай охиныхоо гарт амь насаа алдсан аж. Тэрээр охиныг шийтгэн оройн хоол єгєлгvй єрєє рvvгээ орохыг шаардсан байна. Бяцхан Саманта уурласандаа болон єєртэйгєє нь адил бvгдийг нь оройн хоол идvvлэхгvй хэмээн эцгийгээ хоол хийж байхад нь 72 ширхэг хулганы хор тогоонд нь хийж орхижээ. Эцэг нь ганц халбагыг амсаад л газар дээрээ vхсэн ажээ. Охинг сарын дараа ээждээ мєн ийм маягаар хор єгєхийг оролдох хvртэл нь хуулийнхан охиныг буруугvй, хэрэг хvлээх чадваргvй хэмээн vзэж байсан гэдэг.
3. Найман жилийн турш байрны хєлсєє тєлєєгvйн улмаас 27 настай Хавьер Халосыг гэрийн эзэн эрхэм хороожээ.
4. 44 настай Меган Фрай гэх бvсгvй 14 эргvvлийн цагдаагийн суманд сийчvvлэн нас баржээ. Эргvvлийн цагдаагийн тухайн vед тусгай хамгаалалтын сургуулилт хийж байсан аж. Гудамжаар явж байсан Меган бvсгvй цагдаа нарыг хараад зvгээр зvггvйтэх санаатай “-Бу!” гэчихэж. Гэтэл тvvний рvv гэнэт эргэн харангуутаа эргvvлийнхэн нэгэн зэрэг галлаж 67 сумнаас 40 нь байгаа оножээ.
5. Утсаар удаан чалчлаа гэж 20 настай Жулия Смит ахынхаа гарт амиа алдав. Майкл эмэгтэй дvvгээ vхтэл нь зоджээ. Сvvлээ тэрээр эвдэрсэн утасны аппаратын антеннаар хэд хэдэн удаа нэвт хатгасан байна.
6. Америкийн нэрт цємийн физикч Гарольд Симмз хєрш бvсгvйтэйгээ явалдсан гэх хардалтаас болон эхнэр Хеленагийнхаа гарт амиа алдсан билээ.
7. Цэргийн ажилтан болох Жон Жо Винтер єєрийн хєнгємсєг эхнэрээ машины багажинд дэлбэрэх бодис хийн дэлбэлж хороожээ. Эхнэрийнх нь барьж явсан “Форд Таурус” маркийн машинд 750 кг дэлбэрэх бодис байрлуулсан байв. Энэ нь тухайн vед Оклахомад болсон халдлагаас хоёр дахин их хvчтэй бодис гэнэ. Дэлбэрэлтийг бvр 14 км-ийн цаана байсан хvмvvс ч сонссон гэдэг. Хохирогчоос юу ч vлдээгvй байна. Зєвхєн 55 м-ийн гvн нvх vvсч 500 м зам бvрмєсєн эвдэрч сvйджээ.
8. Конрад Мидлтон гэх 26-тай эр єєрийн ихэрийн єрєєсєн Брайаныхаа гарт амиа алджээ. Тэд эцэг эхийнх нь байшин хэнд vлдэх гэдэг дээр хvчтэй маргалджээ. Конрадын хамар ямарч vнэр мэдэрдэггvй байж. Хэрvvлийн дараа Брайан байшингаас гарч хэсэг хугацааны дараа эргэж ирээд байшин дахь хийн гурван хоолойг нээгээд орхижээ. Байшин ч хийгээр дvvрэв. Vvнийг огт анзаараагvй Конрад тамхи татахаар асуугаараа асаахад єєрийгєє байшинтай хамт дэлбэлсэн байна.
Англичууд хатан хаандаа маш бага мєнгє єгдєг
Английн иргэд, татвар тєлєгчид хатан хааны ордны санд жилд чухам хэдий хэрийн мєнгє тєвлєрvvлдэг болохыг саяхан Букингемын ордон тооцож, олон нийтэд мэдээлсэн байна. Букингемын ордноос гаргасан албаны мэдэгдэлд 2008-2000 оны хооронд Английн хатан хааны ордны санхvvжилтэд Английн татвар тєлєгч иргэн бvр халааснаасаа 69 денс буюу ойролцоогоор нэг доллар 14 цент тєлжээ. Энэ нь ємнєх оныхтой харьцуулахад гурван пенсээр илvv байгаа юм. Нийтдээ Английн хатан хааны гэр бvлийн хэрэгцээнд английн татвар тєлєгч иргэд єнгєрсєн нэг жилд 68,5 сая доллар зарцуулжээ. Дээрх санхvvгийн тайлан тооцооноос харахад Английн хатан хааны ордны санхvvжилт ємнєх жилийнхээсээ 1,5 сая фунтээр нэмэгдсэн хэрэг юм. Тvvнчлэн ордны санхvvгийн албаны гаргасан тооцоогоор II Елизавета татвар тєлєгчдийн халааснаас орж ирдэг мєнгєнєєс гадна хатан хааны нєєц хєрєнгєнєєс зургаан сая фунт нэмж зарлагадсан байна.
Энэ мєнгийг ордны гэрэл цахилгаан, ус, халаалт гэхчлэн зардалд тєлжээ. Нєєцийн сангаас авсан мєнгє нь хатан хааны 1990-ээд оноос хойш ордны нєєц хєрєнгєнєєс авсан хамгийн их мєнгє гэнэ. Ордны санхvvгийн алба тvvнчлэн хэрвээ хатан хаан цаашид ч санхvvжилтэд дутсан мєнгєє нєєц хєрєнгєнєєс гаргасаар байвал гурван жилийн цаадтай нєєц хєрєнгє хоосрох нь ээ, Єнгєрсєн онд Английн хатан хааны ордны зарлагадсан хєрєнгє мєнгийг хуваан тооцвол ордны харуул хамгаалалт, ажилчдын цалин хєлсєд 10 сая фунт, гадаад аялал, айлчлалд 6,5 сая, гэр ахуйн дотоод хэрэгцээнд 700 мянган фунт стерлинг, албаны хvлээн авалт, арга хэмжээнд 400 мянгыг, хатан хааны нэрэмжит хvндэтгэлийн зоог, vдэшлэгт 1,1 сая фунт, мєн хатан хааны интернэт дэх вэб сайтыг шинэчлэхэд зориулж компьютер худалдан авахад 400 мянган фунт зарлагаджээ.
Эртнээс тогтсон уламжлал ёсоор Английн хатан хааны ордон ард иргэдээсээ татвар цуглуулдаг. Ингэхдээ татвараас орж ирсэн мєнгийг чухам юунд, яаж зарцуулсныг ард тvмэндээ тайлагнах албагvй байдаг байна. Гэсэн ч Букингемын ордны санхvvчдийн тооцоогоор английн нэг иргэн жилд хатан хаандаа нэг литр сvvний vнээс бага мєнгє тєлдєг гэжээ.
Энэ мєнгийг ордны гэрэл цахилгаан, ус, халаалт гэхчлэн зардалд тєлжээ. Нєєцийн сангаас авсан мєнгє нь хатан хааны 1990-ээд оноос хойш ордны нєєц хєрєнгєнєєс авсан хамгийн их мєнгє гэнэ. Ордны санхvvгийн алба тvvнчлэн хэрвээ хатан хаан цаашид ч санхvvжилтэд дутсан мєнгєє нєєц хєрєнгєнєєс гаргасаар байвал гурван жилийн цаадтай нєєц хєрєнгє хоосрох нь ээ, Єнгєрсєн онд Английн хатан хааны ордны зарлагадсан хєрєнгє мєнгийг хуваан тооцвол ордны харуул хамгаалалт, ажилчдын цалин хєлсєд 10 сая фунт, гадаад аялал, айлчлалд 6,5 сая, гэр ахуйн дотоод хэрэгцээнд 700 мянган фунт стерлинг, албаны хvлээн авалт, арга хэмжээнд 400 мянгыг, хатан хааны нэрэмжит хvндэтгэлийн зоог, vдэшлэгт 1,1 сая фунт, мєн хатан хааны интернэт дэх вэб сайтыг шинэчлэхэд зориулж компьютер худалдан авахад 400 мянган фунт зарлагаджээ.
Эртнээс тогтсон уламжлал ёсоор Английн хатан хааны ордон ард иргэдээсээ татвар цуглуулдаг. Ингэхдээ татвараас орж ирсэн мєнгийг чухам юунд, яаж зарцуулсныг ард тvмэндээ тайлагнах албагvй байдаг байна. Гэсэн ч Букингемын ордны санхvvчдийн тооцоогоор английн нэг иргэн жилд хатан хаандаа нэг литр сvvний vнээс бага мєнгє тєлдєг гэжээ.
Хэл яриаг баруун, аялгуу хєгжмийг зvvн чих сайн сонсдог
Алдарт дуучин, хєгжимчин Григорий Лепс нэгэн удаа тvvний баруун чих зvvнээсээ илvv сонсдогийг хvлээн зєвшєєрсєн юм. Тиймээс тэрбээр дуулах vедээ чихээ гараараа тагладаг аж. "Ийм байдлаар би тухайн дууг дуулахад хэрэгтэй нот болоод дэвсгэр хєгийг хянаж чаддаг. Харин зvvн чих арай муу сонсдог учраас таглачихдаг юм" гэж Лепс хэлсэн удаатай.
Хvний чих аливааг хvлээж авахдаа хоёр єєр сонсдог гэдэгт эрдэмтэд итгэсээр иржээ. Бусад зvйлийг баруун чих сайн сонсож байхад зарим дуу авиа зvvн чихэнд илvvтэй наалдацтай байдаг нь олон удаагийн туршилтаар батлагджээ. Гэхдээ нас ахих тусам хvний сонсгол муудсаар адилхан дуу авиа баруун, зvvн чихэнд харилцан адилгvй сонсогддог. Ялангуяа чихний хэнгэргийн хальс бусад эрхтнийг бодвол амархан хєгширч механик гэмтэл авахдаа хялбар байдаг. Хvний бие организмын энэхvv онцлогийг эс тооцвол бид хорвоод мэндлэхээсээ л баруун, зvvн чихээрээ єєр єєр сонсдогийг эрдэмтэд тогтоожээ.
Ийм дvгнэлтэд 3000 нялхсын оролцоотой гурван жилийн турш явагдсан туршилтын дvнд Калифорнийн их сургуулийн судлаачид хvрчээ. Эрдэмтэд хvvхдvvдийн чихэнд чичиргээг барьж авах чадвартай микроскопон аппарат угласан байна, Хэд хэдэн хэмжилтийн дараа хєгжим эгшиглэх vед зvvн чихний хэнгэргийн хальс идэвхтэй чичирч, харин хvний хэл яриаг баруун чих хvлээж авах нь илvv байжээ.
"Ємнє нь эрдэмтэд дуу авианы тэгш бус ойлгоцод тархийг буруутгаж, баруун, зvvн хоёр тархи мэдээлэлд єєрийнхєєрєє анализ хийж байна гэж vздэг байж. Харин одоо сонсголын гол асуудал нь чихний бvтцэд оршиж байгаа нь тодорхой боллоо. Гэхдээ сонсголын эрхтний vvргийг тархи гvйцэтгэдгийг vгvйсгэмгvй. Тухайлбал, зvvн тархи баруун чихний vйл ажиллагааг хянадаг бол баруун тархи зvvн чихийг бvрэн хариуцдаг" хэмээн физиологийн доктор Жеймс Миллам єгvvлжээ.
Хvслээ тvргэн биелvvлье гэвэл баруун чихэнд нь шивнэ
Калифорнийн эрдэмтдийн судалгааг саяхан Италийн Габриэле д' Аннунциогийн нэрэмжит их сургуулийн доктор Лук Томмаси, Даниэль Марцоли нар vргэлжлvvлжээ. Тэд хvмvvсийн баруун, зvvн чихний сонсголыг судалж vзээд єдєр тутмын амьдралд ч энэ нь байнга илэрдгийг тогтоосон байна. Эрдэмтэд дуу авиа ихтэй шєнийн клубт туршилтаа явуулжээ. Туршилтын эхний шатанд судлаачид чангаар нvргэлэх хєгжмийн аялгуунд дэргэдэх хvнийхээ ярихыг сонсохыг оролдож буй 286 хvний байдлыг ажиглажээ.
Ажиглалтаас vзвэл тэдний 72 хувь нь хэрэгтэй зvйлээ сонсохын тулд баруун чихээ ярилцагч руу хандуулж байж. Хоёр дахь шатанд эрдэмтэд єєрсдєє клубт байгсад руу дєхєж очоод сонсогдох тєдий хоолойгоор тэдэнд ямар ч хамаагvй vг хэлж аль талаараа эргэж хандахыг ажиглахаар шийджээ. Тэгээд дараа нь хvмvvсийг тамхиар дайлахыг хvссэн байна. Ингэхэд энэ шатанд оролцсон 160 хvний 58 хувь нь туршигч руу баруун чихээрээ, 42 хувь нь зvvн чихээрээ эргэж харжээ.
Гурав дахь шатанд эрдэмтэд клубт зочлогсдыг тамхиар дайлахыг хvсэхдээ зориуд баруун эсвэл зvvн чихэнд нь ханджээ. Vvний vр дvнд зvvн чихийг бодвол баруун чихэнд нь хандсан элэгсэг гуйлт олон тамхи цуглуулж чадсан байна.
Тиймээс эрдэмтдийн нээлтийг хэрхэн хэрэглэх вэ? Хэн нэгнээс юм гуйвал баруун чихэнд нь шивэгнэхэд гэмгvй. Тэгвэл таны хvсэлт ярилцагчид чинь сайн хvрч тvргэн биелэгдэх найдвар бий болж ч магад. Гэхдээ сонсгол "залхуу" хvмvvс байдгийг мартаж болохгvй.
Хvний биологийн цаг
Єдрєєр бус цагаар хувьсан єєрчлєгдєж байгаа єнєєгийн нийгэмд хvмvvс цаг нарыг умартан ажилладаг болж. Хэдий тийм ч гэсэн хvн биологийнхоо цагийг мэдэрч хоол ундаа тохируулахгvй бол болохгvй. Ингээд та бvхэнд хvний биологийн цагийг хvргэж байна.
01 цаг- Ямар нэг євдєлтийг хурцаар мэдэрдэг болдог. Бие махбодь амарч хорт хий бодис гадагшилдаг.
02 цаг- Элэгний хамгийн мэдрэмтгий vе. Ямар ч бодисыг шууд шингээж авдаг учир энэ vед унтаагvй байвал кофе, гаазтай ундаа зэргийг уух хэрэггvй.
03 цаг- Бие махбодь амарч бvрэн сулардаг учраас амьсгал хамгийн удаан байдаг.
04 цаг- Биеийн даралт бага хэмээр харин тархинд цус ихээр хуралдана. Тиймээс энэ vед бие муутай хvмvvс нас барах нь элбэг.
05 цаг- Энэ vед бєєр хамгийн тайван болдог. Мєн маш тvргэн хугацаанд сэргэдэг.
06 цаг- Даралт нэмэгдэж, зvрхний цохилт ихэсдэг. Энэ vед бие махбодь єєрєє л сэргэдэг.
07 цаг- Хvний биеийн эсэргvvцэл сайжиран єєрийгєє хамгаалах хамгийн идэвхтэй vе. Элдэв хорт нян бактертэй тэмцэх хамгийн оновчтой цаг.
08 цаг- Бие амарч бие махбодийг хорт бодисоос элэг бvр мєсєн ангижирсан байна. Энэ vед яасан ч архи ууж болохгvй. Учир нь шєнєжингєє цэвэрлэгээ хийх гэж элэгэнд асар их ачаалал очдог аж.
09 цаг- Сэтгэл зvйн мэдрэмж идэвхжиж єлсєх мэдрэмж буурч зvрх дээд хэмжээгээр ажиллана.
10 цаг- Идэвхи улам єндєржинє. Уулыг ч эргvvлмээр санагдаж магад. Ийм байдал vдийн хоол хvртэл vргэлжлэх учир энэ хугацааг дэмий єнгєрєєх нь харамсалтай.
11 цаг- Зvрх урьдын адил сэтгэхvйн идэвхтэй зохицон ажиллах бєгєєд ядрахаа ч мэдэхгvй.
12 цаг- Энэ цаг мєч бvх хvчээ дайчлах vе. Их хоол идэх хэрэггvй. Харин хоолоо нэг цагаар хойшлуулсан нь дээр..
13 цаг- Элэг амарч судасанд бага зэрэг хор орж ирнэ. Єдрийн идэвхийн анхны vе єнгєрч ядарч эхэлдэг бєгєєд амралт шаардагдах болно.
14 цаг- Биеийн эрч хvч буурна. Ингэснээр єдрийн 24 цагийн доторхи хамгийн муу хоёр дахь цаг эхэлж байгаа гэсэн vг.
15 цаг- Биеийн эрч хvч ахин сайжирч сэргэнэ. Мэдрэхvйн эрхтэн тэр дотроо vнэрлэх, амтлах мэдрэмж дээд цэгтээ хvрнэ. Тйймээс энэ цагт хоолоо иддэг хvмvvс олон байдаг.
16 цаг- Цусан дахь сахарын тvвшин нэмэгддэг. Гэхдээ энэ нь ямар нэг євчин биш эрчим хvч аажимдаа суларна.
17 цаг- Ажиллах чадвар єндєр хэвээр байдаг учир тамирчид ємнєхєєсєє хоёр дахин эрчимтэй хичээллэдэг.
18 цаг- Євдєлтийг мэдрэх нь багасч байдаг. Хєдлєх хvсэл буурна. Цовоо сэргэлэн байдал аажмаар буурч эхэлдэг байна.
19 цаг- Цусны даралт ихсэн сэтгэл зvйн тэнцвэр унана. Хvмvvс уур уцаартай болж дэмий юмнаас болж маргах нь нэмэгдэнэ. Ер нь харшилтай хvмvvст хамгийн муу цаг.
20 цаг- Хvмvvсийн биеийн жин дээд цэгтээ хvрэх боловч гаднаа нєлєєнд vзvvлэх эсрэг vйлчилгээ нь асар хурдан болдог. Жолооч нар сэтгэл хангалуун бие хєнгєн байдаг учир энэ цаг хугацаанд бараг осол гардаггvй байна.
21 цаг- Сэтгэл санаа ердийн байна. Оюутнууд хичээлээ унших, жvжигчид vгээ цээжлэхэд хялбар. Учир нь оюун санаа хурц болдог учир єдєр тогторж чадаагvй зvйлээ энэ vед уншвал амархай тогтооно.
22 цаг- Энэ vед цус цагаан цогцсоор дvvрнэ. Ердийн vед нэг сантметр куб цусанд 100-8000 байдаг бол "энэ цаг хугацаанд 120 мянгад хvрдэг байна. Биеийн халуун буурна.
23 цаг- Бие махбодь амрахад бэлтгэж эд эсийг сэргээж ажиллагаа явагдаж эхэлдэг.
24 цаг- Хоногийн хамгийн сvvлийн цаг. Хэрэв 23 цагт унатахаар хэвтсэн бол амрах болжээ.
Энэ vед зєвхєн махбодь бус тархи ч гэсэн єєрт хэрэггvй зvйлсээ зайлуулах болно. Єдєр дууслаа одоо нойрсох цаг тань болсон байна. Сайхан амраарай.
Таксинд ихэвчлэн ноутбук, гар утас, шvхэр, цvнхээ мартдаг
-Нэгэн жолооч томоо гээчийг чемоданыг нь эзэнд нь єгєх гэтэл буцааж авахаас татгалзсан байна.
Учрыг нь ойлгохгvй гайхсан жолооч цагдаад уг чемоданыг аваачиж єгєхєд дотор нь дvvрэн порнографф чиглэлийн материал байжээ. Эзэн нь тэр бvхнээс залхсан бололтой.
-Таксинд ихэвчлэн ноутбук, гар утас, шvхэр, цvнхээ хvмvvс мартан буудаг. Тэгвэл Лондонд л гэхэд зургаан сарын дотор 54.872 ш гар утас, 3179 ноутбукийг таксинд мартсан гэх бvртгэл байдаг аж.
-Шєнийн амьдрал ихтэй хотод зоригчид машинд виагра болон бэлгэвчээ унагаагаад оддог гэнэ.
-Согтуу хvvхнvvд заримдаа гартаа барьж явсан дотоож эсвэл хєхєвчєє хаяна.
-Харин тоглолтын дараа хєгжимчид зэмсэгээ, жvжигчинд хиймэл, vс сахал, малга зэргээ орхиод л буудаг гэнэ.
-Амьтдаа мартах. Гайхалтай багаа биз. Сайн андаа мартдаг нь муу л байх. Жолооч нар хааяа арын суудал дээрээсээ яст мэлхий, далайн гахай, туулай зэргийг олдог аж.
-Задгай наргисан зарим нь таксинд нєхрєє эсвэл эхнэрээ орхиод л бууна. Нэг залуу найз бvсгvйгээ орохиод буусныг нь мэдээгvй байсан жолооч унтаж байгаа гvнжийг нь цагдаагийн газарт хvргэж єгчээ.
-Машинаасаа пулемет эсвэл 100.000 ам.долларын vнэ бvхий ууттай алмааз эрдэнэс олбол ямар гайхалтай байх билээ. Ийм “олзыг” Лондонгийн нэгэн таксист олсон ч эзэн нь олдсон эсэх нь тодорхойгvй байгаа юм.
Учрыг нь ойлгохгvй гайхсан жолооч цагдаад уг чемоданыг аваачиж єгєхєд дотор нь дvvрэн порнографф чиглэлийн материал байжээ. Эзэн нь тэр бvхнээс залхсан бололтой.
-Таксинд ихэвчлэн ноутбук, гар утас, шvхэр, цvнхээ хvмvvс мартан буудаг. Тэгвэл Лондонд л гэхэд зургаан сарын дотор 54.872 ш гар утас, 3179 ноутбукийг таксинд мартсан гэх бvртгэл байдаг аж.
-Шєнийн амьдрал ихтэй хотод зоригчид машинд виагра болон бэлгэвчээ унагаагаад оддог гэнэ.
-Согтуу хvvхнvvд заримдаа гартаа барьж явсан дотоож эсвэл хєхєвчєє хаяна.
-Харин тоглолтын дараа хєгжимчид зэмсэгээ, жvжигчинд хиймэл, vс сахал, малга зэргээ орхиод л буудаг гэнэ.
-Амьтдаа мартах. Гайхалтай багаа биз. Сайн андаа мартдаг нь муу л байх. Жолооч нар хааяа арын суудал дээрээсээ яст мэлхий, далайн гахай, туулай зэргийг олдог аж.
-Задгай наргисан зарим нь таксинд нєхрєє эсвэл эхнэрээ орхиод л бууна. Нэг залуу найз бvсгvйгээ орохиод буусныг нь мэдээгvй байсан жолооч унтаж байгаа гvнжийг нь цагдаагийн газарт хvргэж єгчээ.
-Машинаасаа пулемет эсвэл 100.000 ам.долларын vнэ бvхий ууттай алмааз эрдэнэс олбол ямар гайхалтай байх билээ. Ийм “олзыг” Лондонгийн нэгэн таксист олсон ч эзэн нь олдсон эсэх нь тодорхойгvй байгаа юм.
Хэл соёлоо хэрхэх билээ?
Монгол улс сэргэн мандаж байна уу ширгэн доройтож байна уу гэдгийг харийн иргэд бичиг vсгийн соёлоос хардаг гэнэ. Vнэндээ ч тєрлєх хэл, vндэсний бичиг соёлоо гээж орхивол улс орон урагшлан хєгжих биш уруудан доройтохын дохио болно. Харийн эрхшээлд дєнгєж оронгуут хамгийн эхэнд монгол бичгийг цаазалсан тvvх бидэнд бий. Эх орончид маань мартсан бvхнийг сэргээхсэн тасарсан бvхнийг залгахсан хэмээн зvтгэсээр явсаны буян заяанд монгол бичиг єнєєдєр орон даяар дэлгэрчээ. Оюутан залуус, гадаадад байгаа монголчууд монгол бичгээ гарамгай сайн сурч, ихээхэн дэлгэрvvлж идэвхийлэн зvтгэж байгаа таатай мэдээ ч байна. Их гvрэн Америкийн нийслэл Вашингтон хотноо бидэнд хэл соёлын хичээл заан сургаж байсан Саруул-Эрдэнэ багш маань монгол хvvхдvvдийн оюуны боловсролд их хєрєнгє оруулалт хийж байдагийг олон хvн шагшин ярьдаг. Тэд хєндлєн биш босоо vсгээр бичихэд та бидний хєгжилийг нь магтан дуулж, даган дууриагаад байдаг гадныхан нvдээ оройдоо гартал гайхаж, ихээхэн хvндэтгэлтэй ханддаг тухай харийн нэгэн эрхэм ам алдсан нь удаатай.
Хєндлєн vсгээр бичихэд Эрхvvгийн согтуу буриад байна гэж тоглоом шоглоом хийдэг тухай явган шог бий. Цаг тvvхийн ачааг нуруундаа vvрч явдаг их хvмvvс гэж бий. Тэдний тєлєєлєл хэсэг залуус наран ургах зvгт монгол бичгийг тvгээн дэлгэрvvлэхэд ихээхэн анхаарах болжээ. Дорнод, Баянхонгор аймагт монгол хэл бичгийн соёлыг идэвхийлэн дэлгэрvvлж байна. Эртний єв соёлоо тэр чигт нь хадгалсан эрин vед євлєн ирсэн зvйлсийн дээд нь монгол бичиг билээ.
Манайхан гарын vсгээ монгол бичгээр зурах нь элбэг болж. Одоогоос 23 жилийн тэртээ ардын уран зохиолч Тангадын Галсан гуай ардчилсан хувьсгалын эх орон Кубад явж байжээ. Гаванн хэмээх 25 давхар клубт орж. Хvн сийрэг хєл хєдєлгєєн багатай байна гэнэ. Гэтэл тээр дор шавар дагзанд бум бужигнаж тvм тvчигнэж байжээ. Ямар учиртайг сонирхон очиход олон тvмний хайр, хvндлэлийг хvлээсэн суутнуудыг гарын vсэг ханан дээр нь зурайж байв гэнэ. Латин америкийн оронд хувьсгал хийсэн Гаварь, Фидил Кастро, Эрнист Хэмингуэй зэрэг суутнууд плов зооглож, пиво уудаг уг газрын ханан дээр нь гарын vсэгээ зурсан байжээ.
Энэ нь vйлчлvvлэгчдийг татах хvчин болж, жижигхээн байшинд дээдсvvд зочилох болж. Тангадын Галсан гуай ханан дээрх гарын vсэгнvvдийг сонирхон суутал монгол бичгээр бичсэн гарын vсэг олноос онцгойрон нvдэнд тусчээ. Ёстой л нєгєє улсын их наадамд олон тvмэн адуун дундаас єєрийн алдсан унаган жороо адуугаа олж харсан мэт санагдсан гэдэг. Уг гарын vсгийн эзэн утга зохиолын их судлаач Хасбаатар гуай байжээ. Галсан гуай ч жигтэйхэн олзуурхан єєрийнхєє гарынхаа vсгийг зуржээ. Тэгсэн уг газрын эзэн та єєрийгєє зурчихлаа одоо єєрийнхєє нэрийн бичнэ vv гэж. Галсан гуай мушийнгаа энэ чинь миний гарын vсэг гэтэл гадаад эрхэм гайхаж шагширсаар хоцорсон гэдэг. Миний монгол бичиг ийм агуу ажээ.
Манайхан нэг vеэ бодвол эх хэл соёлоо дээдлэх болжээ. Зарим зохиолчид номныхоо шилийг монголоор бичдэг болж. Тэр ч байтугай томоохон аж ахуйн нэгжvvд монгол бичгээ дээдлэн залж хоймортоо сvслэн залсан нь ч бий. АПУ, Хаан банк Хас банк зэрэг томоохон компаниудаар ороод нэг хараарай. Ханаараа дvvрэн таталган, гvйлгэн урлан бичээсvvдийг тавьсан байх вий. Худалдаа арилжааныхан шошгоо мєн монгол бичгээр бичдэг мода дэлгэрээд байгаа сурагтай.
Vгvй бол энэ чинь монголынх биш халимагийнх байна хэмээн харийнхан тохуурхаж худалдаж авахаа больсон гэнэ билээ. Єнєєдєр хvн бvхэн л хямралын тухай vглэж, толгой сэгсэрч, духаа vрчийлгэх болж. Vнэндээ эдийн засаг хямарч байгаа хэдий ч энэхvv хямралаас илvvтэй иргэдийн сэтгэлгээ хямарчихаад байгаа нь харамсалтай.
Хямралын тухай амтай бvхэн ярьж бичсээр байгаад ард иргэдээ сэтгэлгээний, оюун санааны хямралд тvлхчихээд байна уу гэлтэй. Монголд бvхий л зvйл болохгvй бvтэхгvй байгаа мэт ярихаа хэзээ болих вэ таминь.
Монгол бичиг тєр засгаас сохор зоос горьдолгvй унших бичигтэй, vзэх тольтой, цаашлаад бvр цахим хувирбарт шилжээд байна. Монгол Улсын тєрийн хэл нь монгол хэл, монгол улсын тєрийн бичиг нь монгол бичиг юм хэмээн оруулж болох хэмжээнд хvртлээ эх хэл соёл минь эрдэмтэн мэргэдийнхээ ивээлээр єєдєє тэмvvлсээр байна. Ном соёл эрдэм сєнєж байгаа газар vндэстэн сєнєдєг гэх. Тэгвэл бид тєрєлх хэлээ, монгол бичгээ хэрхэн євлєж, хэрхэн vлдээх вэ.
Монголчууд єнє эртнээс нааш Ганжуур Данжуураа хэвлэж ирсэн хэвлэх vйлдвэртэй тvмэн. Энэ уламжлал єнєєдєр єргєжижи ном судрыг дэлхийн тvвшинд хэвлэх болжээ. Монгол Улсын Ерєнхийлєгч асан
Н.Энхбаярын ивээл дор айл бvхэнд ухааны єв болох дэлхийн сонгодог
бvтээлийн 50-н ботийг хэвлэсэн билээ. Энэ номноос дэлхийг бvхэлд нь таньж болохыг эрдэмтэд хэлж байна. Тvргэн эргэлттэй тvрхэн зуурын зvйл биш, насан туршийн хэрэглээ болох нандин зvйлийн нэг болж чадсан. Єнєєдєр хvн бvхэн л Оюутолгой Тавантолгойн ордын талаар ярилцан хэлэлцэж, марган зєвшилцсєєр. Хэдийгээр та бидний амьдралд єєрийн vр єгєєжєє хvртээх хэдий ч яах аргагvй дундарч дуусах зvйлс. Харин дээрх 50-н боть улам бvрийд ундрах зvйлс аж.
Ном vзээд урам зориг улам оргилж байдаг улс бий. Хятад Япон зэрэг азийн хэдэн орон дvрс vсэгнээс салаагvй байхад харин бид тод vсэг уйгаржин бичиг соёмбо vсгийг єєрсдєє зохион амьдралд нэвтрvvлсэн тvvхтэй. Бичиг соёлын ухаанаар бид холоо тасарсан морьд шиг улс шvv дээ хэмээн нэгэн сэхээтэн хуучилж байсан. Дэлхийн хоёр зуу шахам улс орон бvгд л єєрийн гэсэн бичиг соёлтой. Бичиг vсэг бий болоод хорь гучин жилийн нvvр vзэж байгаа улс орон ч бий. Харин миний монгол 2000 жилийн бичгийн дурсгалтай, єєрєєр хэлбэл Неругийн хэлснээр номт таван vндэстний нэг билээ.
Vдийн нарнаас эх газар луугаа бууж буй нарны цацраг мэт босоо бичигтэй билээ бид. Толгойгоо дандаа тэгье тэгье хэмээн дохиж байгаа юм шиг харагддаг сайхан бичиг хэмээн Бямбын Ренчин багш дуу алдсан удаатай. Тухайн vгэнд байгаа утгыг бичихдээ дvрс болгон гаргаж ирдэг уран бичлэг билээ. Монголын тvvх єв соёлыг судалж асан эрдэмтэн Владимирцов "Энэ монголчууд чинь хvн болгон нь гvн ухаантан шиг сэтгэж яруу найрагчийн тvвшинд ярьдаг ард тvмэн байна, ийм ард тvмэн дэлхийд ховор" хэмээн шагшиж байсан гэдэг.
Монгол бичгийн гайхамшгийг vнэнхvv танисан гадны зарим эрдэмтэд монгол бичгээр бичдэг байх жишээтэй. Харин бидний залуус монгол бичгээ мэдэхгvй хирнээ харь хэлийг шvтэх нь элбэг болжээ. Харийг сохроор шvтэж яваа улс усан нvднээс билгийн мэлмийд шилжсэн vед эзэн Чингисийн удмаараа бахархах омог огшдог ажээ. Яг л худгийн хийгээд далайн мэлхийтэй адил. Хvн гэгч амьтан олон араншинтай, олон vзэлтэй байдаг шиг мэлхий хvртэл хоёр янз байдаг гэнэ. Худгийн мэлхий єєрийнхєє худгийг далай хэмээн сэтгэдэг бол, далайн мэлхий далай мэт сэтгэдэг аж. Баялаг хийгээд дэлхийд гайхагдсан хэл соёл, бичиг vсэгтэй монгол тvмэн минь тєрлєх нутгаа, эх хэл соёлоо хэрхэн хадгалж, хэвээр нь авч vлдэх вэ.
Хєндлєн vсгээр бичихэд Эрхvvгийн согтуу буриад байна гэж тоглоом шоглоом хийдэг тухай явган шог бий. Цаг тvvхийн ачааг нуруундаа vvрч явдаг их хvмvvс гэж бий. Тэдний тєлєєлєл хэсэг залуус наран ургах зvгт монгол бичгийг тvгээн дэлгэрvvлэхэд ихээхэн анхаарах болжээ. Дорнод, Баянхонгор аймагт монгол хэл бичгийн соёлыг идэвхийлэн дэлгэрvvлж байна. Эртний єв соёлоо тэр чигт нь хадгалсан эрин vед євлєн ирсэн зvйлсийн дээд нь монгол бичиг билээ.
Манайхан гарын vсгээ монгол бичгээр зурах нь элбэг болж. Одоогоос 23 жилийн тэртээ ардын уран зохиолч Тангадын Галсан гуай ардчилсан хувьсгалын эх орон Кубад явж байжээ. Гаванн хэмээх 25 давхар клубт орж. Хvн сийрэг хєл хєдєлгєєн багатай байна гэнэ. Гэтэл тээр дор шавар дагзанд бум бужигнаж тvм тvчигнэж байжээ. Ямар учиртайг сонирхон очиход олон тvмний хайр, хvндлэлийг хvлээсэн суутнуудыг гарын vсэг ханан дээр нь зурайж байв гэнэ. Латин америкийн оронд хувьсгал хийсэн Гаварь, Фидил Кастро, Эрнист Хэмингуэй зэрэг суутнууд плов зооглож, пиво уудаг уг газрын ханан дээр нь гарын vсэгээ зурсан байжээ.
Энэ нь vйлчлvvлэгчдийг татах хvчин болж, жижигхээн байшинд дээдсvvд зочилох болж. Тангадын Галсан гуай ханан дээрх гарын vсэгнvvдийг сонирхон суутал монгол бичгээр бичсэн гарын vсэг олноос онцгойрон нvдэнд тусчээ. Ёстой л нєгєє улсын их наадамд олон тvмэн адуун дундаас єєрийн алдсан унаган жороо адуугаа олж харсан мэт санагдсан гэдэг. Уг гарын vсгийн эзэн утга зохиолын их судлаач Хасбаатар гуай байжээ. Галсан гуай ч жигтэйхэн олзуурхан єєрийнхєє гарынхаа vсгийг зуржээ. Тэгсэн уг газрын эзэн та єєрийгєє зурчихлаа одоо єєрийнхєє нэрийн бичнэ vv гэж. Галсан гуай мушийнгаа энэ чинь миний гарын vсэг гэтэл гадаад эрхэм гайхаж шагширсаар хоцорсон гэдэг. Миний монгол бичиг ийм агуу ажээ.
Манайхан нэг vеэ бодвол эх хэл соёлоо дээдлэх болжээ. Зарим зохиолчид номныхоо шилийг монголоор бичдэг болж. Тэр ч байтугай томоохон аж ахуйн нэгжvvд монгол бичгээ дээдлэн залж хоймортоо сvслэн залсан нь ч бий. АПУ, Хаан банк Хас банк зэрэг томоохон компаниудаар ороод нэг хараарай. Ханаараа дvvрэн таталган, гvйлгэн урлан бичээсvvдийг тавьсан байх вий. Худалдаа арилжааныхан шошгоо мєн монгол бичгээр бичдэг мода дэлгэрээд байгаа сурагтай.
Vгvй бол энэ чинь монголынх биш халимагийнх байна хэмээн харийнхан тохуурхаж худалдаж авахаа больсон гэнэ билээ. Єнєєдєр хvн бvхэн л хямралын тухай vглэж, толгой сэгсэрч, духаа vрчийлгэх болж. Vнэндээ эдийн засаг хямарч байгаа хэдий ч энэхvv хямралаас илvvтэй иргэдийн сэтгэлгээ хямарчихаад байгаа нь харамсалтай.
Хямралын тухай амтай бvхэн ярьж бичсээр байгаад ард иргэдээ сэтгэлгээний, оюун санааны хямралд тvлхчихээд байна уу гэлтэй. Монголд бvхий л зvйл болохгvй бvтэхгvй байгаа мэт ярихаа хэзээ болих вэ таминь.
Монгол бичиг тєр засгаас сохор зоос горьдолгvй унших бичигтэй, vзэх тольтой, цаашлаад бvр цахим хувирбарт шилжээд байна. Монгол Улсын тєрийн хэл нь монгол хэл, монгол улсын тєрийн бичиг нь монгол бичиг юм хэмээн оруулж болох хэмжээнд хvртлээ эх хэл соёл минь эрдэмтэн мэргэдийнхээ ивээлээр єєдєє тэмvvлсээр байна. Ном соёл эрдэм сєнєж байгаа газар vндэстэн сєнєдєг гэх. Тэгвэл бид тєрєлх хэлээ, монгол бичгээ хэрхэн євлєж, хэрхэн vлдээх вэ.
Монголчууд єнє эртнээс нааш Ганжуур Данжуураа хэвлэж ирсэн хэвлэх vйлдвэртэй тvмэн. Энэ уламжлал єнєєдєр єргєжижи ном судрыг дэлхийн тvвшинд хэвлэх болжээ. Монгол Улсын Ерєнхийлєгч асан
Н.Энхбаярын ивээл дор айл бvхэнд ухааны єв болох дэлхийн сонгодог
бvтээлийн 50-н ботийг хэвлэсэн билээ. Энэ номноос дэлхийг бvхэлд нь таньж болохыг эрдэмтэд хэлж байна. Тvргэн эргэлттэй тvрхэн зуурын зvйл биш, насан туршийн хэрэглээ болох нандин зvйлийн нэг болж чадсан. Єнєєдєр хvн бvхэн л Оюутолгой Тавантолгойн ордын талаар ярилцан хэлэлцэж, марган зєвшилцсєєр. Хэдийгээр та бидний амьдралд єєрийн vр єгєєжєє хvртээх хэдий ч яах аргагvй дундарч дуусах зvйлс. Харин дээрх 50-н боть улам бvрийд ундрах зvйлс аж.
Ном vзээд урам зориг улам оргилж байдаг улс бий. Хятад Япон зэрэг азийн хэдэн орон дvрс vсэгнээс салаагvй байхад харин бид тод vсэг уйгаржин бичиг соёмбо vсгийг єєрсдєє зохион амьдралд нэвтрvvлсэн тvvхтэй. Бичиг соёлын ухаанаар бид холоо тасарсан морьд шиг улс шvv дээ хэмээн нэгэн сэхээтэн хуучилж байсан. Дэлхийн хоёр зуу шахам улс орон бvгд л єєрийн гэсэн бичиг соёлтой. Бичиг vсэг бий болоод хорь гучин жилийн нvvр vзэж байгаа улс орон ч бий. Харин миний монгол 2000 жилийн бичгийн дурсгалтай, єєрєєр хэлбэл Неругийн хэлснээр номт таван vндэстний нэг билээ.
Vдийн нарнаас эх газар луугаа бууж буй нарны цацраг мэт босоо бичигтэй билээ бид. Толгойгоо дандаа тэгье тэгье хэмээн дохиж байгаа юм шиг харагддаг сайхан бичиг хэмээн Бямбын Ренчин багш дуу алдсан удаатай. Тухайн vгэнд байгаа утгыг бичихдээ дvрс болгон гаргаж ирдэг уран бичлэг билээ. Монголын тvvх єв соёлыг судалж асан эрдэмтэн Владимирцов "Энэ монголчууд чинь хvн болгон нь гvн ухаантан шиг сэтгэж яруу найрагчийн тvвшинд ярьдаг ард тvмэн байна, ийм ард тvмэн дэлхийд ховор" хэмээн шагшиж байсан гэдэг.
Монгол бичгийн гайхамшгийг vнэнхvv танисан гадны зарим эрдэмтэд монгол бичгээр бичдэг байх жишээтэй. Харин бидний залуус монгол бичгээ мэдэхгvй хирнээ харь хэлийг шvтэх нь элбэг болжээ. Харийг сохроор шvтэж яваа улс усан нvднээс билгийн мэлмийд шилжсэн vед эзэн Чингисийн удмаараа бахархах омог огшдог ажээ. Яг л худгийн хийгээд далайн мэлхийтэй адил. Хvн гэгч амьтан олон араншинтай, олон vзэлтэй байдаг шиг мэлхий хvртэл хоёр янз байдаг гэнэ. Худгийн мэлхий єєрийнхєє худгийг далай хэмээн сэтгэдэг бол, далайн мэлхий далай мэт сэтгэдэг аж. Баялаг хийгээд дэлхийд гайхагдсан хэл соёл, бичиг vсэгтэй монгол тvмэн минь тєрлєх нутгаа, эх хэл соёлоо хэрхэн хадгалж, хэвээр нь авч vлдэх вэ.
Усайн Болтын амжилтыг ирвэс эвджээ
Хєнгєн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний 100 метрт дэлхийн дээд амжилтыг эвдсэн Усайн Болтын амжилтыг нэгэн ирвэс эвджээ. Энэхvv цоохор ирвэс нь 100 метрийн зайг 6.13 секундэд туулснаар амьтдын шинэ дээд амжилтыг тогтоогоод байна. Харин Усайн Болт энэ зайг 9.58 секундэд туулсан юм. Сара нэрт энэ эмэгчин цоохор ирвэс найман настай. Єдгєє Америкийн Цинциннати хотын амьтны хvрээлэнд амьдардаг аж. Ингэснээр Сара 2001 онд ЄАБНУ-аас ирсэн цоохор ирвэсийн тогтоосон дээд амжилтыг эвджээ. Гvйлтийг зохион байгуулагчид Сараг дээд амжилт тогтоолгохын тулд гурван оролдлого хийжээ. Тэд ирвэсийг замаас нь хазайлгахгvйн тулд нохойн уралдаанд ашигладаг єгєєшийг хэрэглэжээ. Харин дэлхийн хамгийн єндєр хvнээр Туркийн иргэн тодорчээ. Тvvнийг Султан Хосен гэдэг бєгєєд єдгєє 26 настай аж. Хосений єндєр 246.5 см бєгєєд Хятадын хамгийн єндєр хvн Бао Сишуниас (236 см) 10.5 см-ээр єндєр аж.
Эрчvvд илvv худалч
Их Британийн эрдэмтэд эрчvvд, эмэгтэйчvvдийн хэн нь илvv худалчийг тодруулахаар судалгаа явуулжээ. Энэ судалгааны дvн гарахад эрчvvд єдєрт дунджаар зургаан худлаа хэлдэг нь илэрсэн байна. Харин эмэгтэйчvvд тэднээс хоёр дахин бага "залдаг" гэнэ. Гэхдээ эрчvvд зєвхєн эхнэртээ бус эцэг эх, найз нєхєд, ажлынхан гээд эргэн тойрныхондоо бvгдэд нь тодорхой хэмжээгээр молиго vмхvvлж явдаг нь тодорч. 2000 орчим хvний дунд явуулсан энэхvv судалгаагаар бас ихэнх эрчvvд уусан согтууруулах ундааныхаа хэмжээг багасгаж ярьдгыг, харин эмэгтэйчvvд дурлаж авсан эд зvйлсийнхээ тоог vлэмж хэмжээгээр дардгийг илрvvлсэн байна.
Мєн судалгаанд оролцогсдын 63 хувь нь худал ярьж буй хvнийг мэдэрдэг гэж єєртєє итгэдэг ажээ. Харин эрдэмтэд худлаа ярьж буй хvнийг мэдрэх хамгийн сайн арга бол нvд рvv нь эгцэлж харах явдал гэж зєвлєж байна. "Залж" буй нєхєр хэзээ ч хvний нvд рvv эгцэпж хардаггvй бєгєєд ихэвчлэн жишvv харж харилцдаг ажээ.
Мєн судалгаанд оролцогсдын 63 хувь нь худал ярьж буй хvнийг мэдэрдэг гэж єєртєє итгэдэг ажээ. Харин эрдэмтэд худлаа ярьж буй хvнийг мэдрэх хамгийн сайн арга бол нvд рvv нь эгцэлж харах явдал гэж зєвлєж байна. "Залж" буй нєхєр хэзээ ч хvний нvд рvv эгцэпж хардаггvй бєгєєд ихэвчлэн жишvv харж харилцдаг ажээ.
Элчин сайдын яаманд тавьсан хачин хvсэлт
Элчин сайдууд єєрийн орны иргэдийг хvлээн авч тэдэнд тулгараад байгаа асуудлыг шийдвэрлэхэд тусалдаг. Тэгвэл дэлхийн єнцєг булан бvрт аялах Британийн иргэд консулын болон элчин сайдын газраас єєрсдийн мэдэхгvй зvйлсээ асуух тун дуртай ажээ. Иргэдийнхээ тавих асуултуудаа хамгийн тэнэг бєгєєд шиг хачин асуултуудыг шалгаруулсан байна. Британийн жуулчид хаанаас гутал авах, хєхний мэс засал хаана хийлгэх, жимсний чанамал хэрхэн бэлтгэх зэргийг асуудаг гэнэ. Тэгвэл Английн элчин сайдын яаманд нэгэн хvн хvрч ирээд жимсний чанамал хийхэд хэр зэрэг хэмжээтэй жимс, элсэн чихэр хэрэгтэй болохыг асуужээ. Мєн Италид аялж явсан британи эмэгтэй итали гутлын ямар ямар брэнд байдгийг элчин сайдын яамны ажилтнуудаас асууж явсан байх юм. Мэс заслын аргаар томруулсан хєх нь таалагдаагvйн улмаас консулын ажилтанд нэгэн эмэгтэй ханджээ.
Флорид дахь Консул руу нэгэн эх утасдаж тvvний нас биед хvрсэн хvvд ачаа тээшийг нь баглахад тусалж тvvнийг нисэх онгоцны буудалд хvргэж єгєхийг хvссэн байна. Учир нь тvvний хvvгийн бие тааруу байсан аж. "Хэрвээ танд гадаадад байхад ямар нэг чухал асуудал тулгарвал, тухайлбал ямар нэг осол орох, иргэний vнэмлэх, бичиг баримтаа гээгдvvлэх, гэмт хэргийн хохирогч болсон тохиолдолд бид бvхэн тусалж чадна. Гэхдээ бид усан сан хэрэглэж болох эсэхийг хэн шийддэг, таны ємнєєс таксины мєнгє тєлєх буюу мєнгє санхvvгийн тал дээр тусалж чадахгvй. Гадаадад байгаа иргэдэд тулгарсан ямар ч асуудлыг бид шийддэг гэж боддог хvмvvсийн хvсэлтийг єдєр бvр хvлээн авах юм" хэмээн арга нь барагдсан Испанийн Аликант дахь Английн консул Жулиет Марик тайлбарласан байна.
Флорид дахь Консул руу нэгэн эх утасдаж тvvний нас биед хvрсэн хvvд ачаа тээшийг нь баглахад тусалж тvvнийг нисэх онгоцны буудалд хvргэж єгєхийг хvссэн байна. Учир нь тvvний хvvгийн бие тааруу байсан аж. "Хэрвээ танд гадаадад байхад ямар нэг чухал асуудал тулгарвал, тухайлбал ямар нэг осол орох, иргэний vнэмлэх, бичиг баримтаа гээгдvvлэх, гэмт хэргийн хохирогч болсон тохиолдолд бид бvхэн тусалж чадна. Гэхдээ бид усан сан хэрэглэж болох эсэхийг хэн шийддэг, таны ємнєєс таксины мєнгє тєлєх буюу мєнгє санхvvгийн тал дээр тусалж чадахгvй. Гадаадад байгаа иргэдэд тулгарсан ямар ч асуудлыг бид шийддэг гэж боддог хvмvvсийн хvсэлтийг єдєр бvр хvлээн авах юм" хэмээн арга нь барагдсан Испанийн Аликант дахь Английн консул Жулиет Марик тайлбарласан байна.
Интернэтээр зарагдсан 10 этгээд ''бараа''
Дэлхийг хэрсэн интернэтийн сvлжээгээр зарагдсан хамгийн хачин эд зvйлсийг зарласан байна.
10. Эдгээр хачирхалтай эд зvйлсийн жагсаалтын сvvлийг хирсний баас мушгижээ. Олон улсын хирс хамгаалах сан сангаас єв хєрєнгєє нэмэгдvvлэх гайхалтай санаа олсон нь энэ байв. Тэд хирсний эд эрхтэний аль нэг хэсгийг зарах бус харин хамгийн хэрэггvй зvйлийг нь асар их vнэд хvргэж чаджээ.
9. Интернэт дуудлага худалдаагаар маш том хєхний даруулга, маш жижиг бэлгэвчийг худалдаалж чадсан нэгэн эмэгтэй есдvгээр байранд орсон байна. Тэрбээр нєхрийнхєє нууц амрагийн эд зvйлсийг зарж чадсан бєгєєд vнэнч байж чадаагvй нєхрєєсєє єшєєгєє авч байгаа арга нь энэ аж.
8. Америкийн нэгэн оюутан удаахи байранд оржээ. Тэрбээр 2008 оны еренхийлєгчийн сонгуулийн vнэмлэхийг худалдаалсан байна. Тэрбээр энэ бvхнийг сайн vйлс хийх гэж хvссэн ч харамсалтай нь хууль завхруулсан хэрэгт унасан юм.
7. Ситлийн хотын засаг захиргаанаас 3780000 еврогийн vнэтэй жорлонг зарснаар долдугаарт бичигдээд байгаа юм. 9500 еврогоор л эдгээрийг заржээ. Энэ нь тус хотын донтогчдын анхаарлыг татахад чиглэжээ.
6.5. Зургаа тавдугаар байранд Техасийн нэгэн хот оржээ. Тэд худалдан авагчдад хотын захирагчийн албан тушаал, Иллинойсийг харуулахуйц эрдэнэ шинийг зарсан байна.
4.Олны шvvмжлэлд ихээр єртсєн хос орсон аж. Тэд нярай бяцхан vрээ нэгхэн еврогоор заржээ. Ямар хvнд ийм санаа тєрдєг байна аа. Vнэхээр итгэмээргvй.
3. Майкл Жейксоны дотуур хувцас гуравдугаарт бичигдээд байгаа юм. Тvvний дотуур ємд яг хэдээр зарагдсан нь тодорхойгvй байгаа боловч 755 мянган еврогоос хол давсан гэх мэдээлэл байдаг мэдэгдээд байгаа билээ. Ертєнцийн мєнх бусыг vзvvлсэн од маань 2003 онд хvvхэдтэй сексийн зvй бус харилцаа vvсгэсэн хэмээн шvvгдэж улмаар буруутан болж байсныг санаж байгаа байх. Тэгвэл интернэтээр зарагдсан дотуур хувцас нь тvvний "хvчирхийлэл" хийж байхдаа ємсч байсан хувцас ажээ.
2. Жагсаалтын хоёрдугаарт хэзээ ч худалдаалж болохооргvй зvйл бичигдсэн байна. Энэ нь чухам юу байсан юм бол. Тэгвэл энэ нь нэгэн хєгжимчний сэтгэл аж. Тvvнийг Данте Нокс гэдэг. Хvний сэтгэлийг мэдрэхээс бус биет байдлаар харагдах ямар ч боломжгvй тул интернэтэд байрлаагvй цорын ганц бvтээгдэхvvн болсон байна.
1. Тэргvvн байрыг австралийн нэгэн иргэн эзэлжээ. Тvvнийг Йан Юшер гэх бєгєєд єєрийнхєє амьдралыг зарж чадсан билээ. Интернэтээр дамжуулан Йаны амьдрал 220 мянган еврогоор vнэлэгдсэн бєгєєд тvvнийг амьдралыг худалдан авсан эр Ианы байшин, машиныг авсан аж. Тэр ч бvv хэл тvvний эрхэлж байсан ажил, найз нєхєдтэй нь хvртэл найзлах эрхтэй болсон байна.
10. Эдгээр хачирхалтай эд зvйлсийн жагсаалтын сvvлийг хирсний баас мушгижээ. Олон улсын хирс хамгаалах сан сангаас єв хєрєнгєє нэмэгдvvлэх гайхалтай санаа олсон нь энэ байв. Тэд хирсний эд эрхтэний аль нэг хэсгийг зарах бус харин хамгийн хэрэггvй зvйлийг нь асар их vнэд хvргэж чаджээ.
9. Интернэт дуудлага худалдаагаар маш том хєхний даруулга, маш жижиг бэлгэвчийг худалдаалж чадсан нэгэн эмэгтэй есдvгээр байранд орсон байна. Тэрбээр нєхрийнхєє нууц амрагийн эд зvйлсийг зарж чадсан бєгєєд vнэнч байж чадаагvй нєхрєєсєє єшєєгєє авч байгаа арга нь энэ аж.
8. Америкийн нэгэн оюутан удаахи байранд оржээ. Тэрбээр 2008 оны еренхийлєгчийн сонгуулийн vнэмлэхийг худалдаалсан байна. Тэрбээр энэ бvхнийг сайн vйлс хийх гэж хvссэн ч харамсалтай нь хууль завхруулсан хэрэгт унасан юм.
7. Ситлийн хотын засаг захиргаанаас 3780000 еврогийн vнэтэй жорлонг зарснаар долдугаарт бичигдээд байгаа юм. 9500 еврогоор л эдгээрийг заржээ. Энэ нь тус хотын донтогчдын анхаарлыг татахад чиглэжээ.
6.5. Зургаа тавдугаар байранд Техасийн нэгэн хот оржээ. Тэд худалдан авагчдад хотын захирагчийн албан тушаал, Иллинойсийг харуулахуйц эрдэнэ шинийг зарсан байна.
4.Олны шvvмжлэлд ихээр єртсєн хос орсон аж. Тэд нярай бяцхан vрээ нэгхэн еврогоор заржээ. Ямар хvнд ийм санаа тєрдєг байна аа. Vнэхээр итгэмээргvй.
3. Майкл Жейксоны дотуур хувцас гуравдугаарт бичигдээд байгаа юм. Тvvний дотуур ємд яг хэдээр зарагдсан нь тодорхойгvй байгаа боловч 755 мянган еврогоос хол давсан гэх мэдээлэл байдаг мэдэгдээд байгаа билээ. Ертєнцийн мєнх бусыг vзvvлсэн од маань 2003 онд хvvхэдтэй сексийн зvй бус харилцаа vvсгэсэн хэмээн шvvгдэж улмаар буруутан болж байсныг санаж байгаа байх. Тэгвэл интернэтээр зарагдсан дотуур хувцас нь тvvний "хvчирхийлэл" хийж байхдаа ємсч байсан хувцас ажээ.
2. Жагсаалтын хоёрдугаарт хэзээ ч худалдаалж болохооргvй зvйл бичигдсэн байна. Энэ нь чухам юу байсан юм бол. Тэгвэл энэ нь нэгэн хєгжимчний сэтгэл аж. Тvvнийг Данте Нокс гэдэг. Хvний сэтгэлийг мэдрэхээс бус биет байдлаар харагдах ямар ч боломжгvй тул интернэтэд байрлаагvй цорын ганц бvтээгдэхvvн болсон байна.
1. Тэргvvн байрыг австралийн нэгэн иргэн эзэлжээ. Тvvнийг Йан Юшер гэх бєгєєд єєрийнхєє амьдралыг зарж чадсан билээ. Интернэтээр дамжуулан Йаны амьдрал 220 мянган еврогоор vнэлэгдсэн бєгєєд тvvнийг амьдралыг худалдан авсан эр Ианы байшин, машиныг авсан аж. Тэр ч бvv хэл тvvний эрхэлж байсан ажил, найз нєхєдтэй нь хvртэл найзлах эрхтэй болсон байна.
Дэлхийн соронзон орон амьд биетийг мєхєєж болзошгvй
Алс хол оршдог ч сансар огторгуйн биет хvнд асар их нєлєє vзvvлдэг нь олон зvйлээр батлагдсан билээ. Наран гариг цаг уурын єєрчлєлтийн гол шалтгаан болохоос гадна хvний эрvvл мэндэд хамгийн ихээр нєлєєлдєг бол цаг хугацааны шалтгаан болдог cap нь хvмvvсийг унтуулдаг гэдэг. Манай гариг хэзээ нэгэн цагт солир юм уу сvvлт одтой мєргєлдєнє гэх таамагт єдгєє хvн бvр итгэх болсон. Харин дэлхий єєрєє хvнд хамгийн их нєлєєлдєг бєгєєд дэлхийн гадаргад vvсдэг бага хэлбэлзлийн цацраг туяа бvх амьд биетэд нєлєєлдєг, хатсан газарт барьсан барилга байгууламж vл мэдэгдэх шалтгаанаар сууринаасаа муудан нурдаг, хоёр туйл байраа сольсноос vлэг гvрвэлvvд мєхсєн гэх таамаглал гээд олон жишээг єгvvлж болно. Оросын Шинжлэх ухааны академийн Сибирийн салбар судалгааны хvрээлэнгийн эрдэмтэд осол, золгvй явдлын тоо болон дэлхийн цахилгаан соронзон орон дахь хэлбэлзэл хооронд тун жигтэй холбоо бийг ажиглан судалжээ. Хvн тєрєлхтний тvvхэн дэх гамшиг бvхэнд дэлхийн гvнээс ялгардаг бага хэлбэлзлийн цацраг туяа буруутай гэж тэд таамаглажээ.
Харин тэрхvv туяа чухам ямар шалтгаанаар, хэрхэн vvсдэг нь тодорхойгvй аж. Дэлхийн гадарга дахь ачаалал, даралт, цаашлаад амьд ертєнцийн бухимдал vvнд нєлєєлдєг гэх таамгийг ч дэвшvvлжээ. Судлаачдын тогтоосноор дэлхийн соронзон оронд том хэмжээний олон нvх vvсч эхэлсэн байна. Энэ нь сайны дохио биш бєгєєд олон сая жилийн тэртээх шиг хоёр туйл байраа солихоор зэхэж буй нь тэр гэнэ. Зарим эрдэмтний vзэж буйгаар хойд туйл хэдийнэ шилжиж эхэлжээ. Манай гаригийн тvvхэнд олонтаа тохиолдсон гэж мэргэжилтнvvдийн vздэг энэ vзэгдэл дэлхийн єнгє тєрхийг єєрчилдєг бєгєєд ургамал, амьтны хувьд мєхєл биш гэхэд хорогдол гэсэн vг аж. Хойд туйлын соронзон орон єдгєє Сибирьт ойртож буй бол ємнєд туйлын соронзон орон Антарктидыг орхисон бєгєєд Австралийн баруун эргийг чиглэсэн аж. Туйлын соронзон орон шилжих хєдєлгєєн 12500 жилд нэг тохиолддог гэж судлаачид таамаглаж байна. Чухам энэ vзэгдэл vлэг гvрвэл хийгээд vлэмж биет бусад хєхтєн амьтан бvр домогт Атлантисыг хvртэл мєхєєсєн байх талтай.
Шмитийн хvрээлэнгийн Дэлхийн физик судлалын тєвийн орлогч эрхлэгч Алексей Диденкогийн тайлбарласнаар энэ мэт содон vзэгдэл дэлхий дээрх бvх амьтны дийлэнхийг устгадаг байна. Мэргэжилтнvvдиин тогтоосноор соронзон орны хvч суларч буй бєгєєд энэ нь нарны гэрлээс дэлхийг хамгаалагч бvрхэвч нимгэрч байгаа аж. Хараал шvглэсэн газар хэмээх ойлголт ч vvнтэй холбоотой гэж Диденко эрдэмтэд vзжээ. Хямрал, дайн тулаан, байгалийн гамшиг, халдварт євчин зэрэгт хамгийн их нэрвэгддэг зурвас бvс нутаг чухамдаа соронзон орны нєлєєгєєр нарнаас хамгаалагдахаа больсон газар байх талтай гэнэ. Чехийн эрдэмтэн Ольдрих Юрижекийн тогтоос¬ноор хорт хавдраар євчлєгсдийн тал гаруй хувь балчиг намаг болон гол мєрний эрэг байсан газар юм уу барилга байшин барихаар зориуд хатаасан, ємнє нь vер усанд байнга шахуу автдаг байсан газарт амьдардаг аж.
Харин автомашины осол их болдог газрын олонхи нь дээр дурдсанаар ачаалал, даралт ихтэй юм уу соронзон орны нєлєє-гєєр орчны амьд биет нь бухимдалд их автдаг газар байдаг гэнэ. Энэ сэдвээр судалгаа хийдэг ихэнх эрдэмтний тооцоолсноор орчин цагийн хvн тєрєлхтний ердєє таван хувь соронзон орны сєрєг нєлєєнд автаагvй тайван амгалан газар аж тєрдєг байна.
Харин тэрхvv туяа чухам ямар шалтгаанаар, хэрхэн vvсдэг нь тодорхойгvй аж. Дэлхийн гадарга дахь ачаалал, даралт, цаашлаад амьд ертєнцийн бухимдал vvнд нєлєєлдєг гэх таамгийг ч дэвшvvлжээ. Судлаачдын тогтоосноор дэлхийн соронзон оронд том хэмжээний олон нvх vvсч эхэлсэн байна. Энэ нь сайны дохио биш бєгєєд олон сая жилийн тэртээх шиг хоёр туйл байраа солихоор зэхэж буй нь тэр гэнэ. Зарим эрдэмтний vзэж буйгаар хойд туйл хэдийнэ шилжиж эхэлжээ. Манай гаригийн тvvхэнд олонтаа тохиолдсон гэж мэргэжилтнvvдийн vздэг энэ vзэгдэл дэлхийн єнгє тєрхийг єєрчилдєг бєгєєд ургамал, амьтны хувьд мєхєл биш гэхэд хорогдол гэсэн vг аж. Хойд туйлын соронзон орон єдгєє Сибирьт ойртож буй бол ємнєд туйлын соронзон орон Антарктидыг орхисон бєгєєд Австралийн баруун эргийг чиглэсэн аж. Туйлын соронзон орон шилжих хєдєлгєєн 12500 жилд нэг тохиолддог гэж судлаачид таамаглаж байна. Чухам энэ vзэгдэл vлэг гvрвэл хийгээд vлэмж биет бусад хєхтєн амьтан бvр домогт Атлантисыг хvртэл мєхєєсєн байх талтай.
Шмитийн хvрээлэнгийн Дэлхийн физик судлалын тєвийн орлогч эрхлэгч Алексей Диденкогийн тайлбарласнаар энэ мэт содон vзэгдэл дэлхий дээрх бvх амьтны дийлэнхийг устгадаг байна. Мэргэжилтнvvдиин тогтоосноор соронзон орны хvч суларч буй бєгєєд энэ нь нарны гэрлээс дэлхийг хамгаалагч бvрхэвч нимгэрч байгаа аж. Хараал шvглэсэн газар хэмээх ойлголт ч vvнтэй холбоотой гэж Диденко эрдэмтэд vзжээ. Хямрал, дайн тулаан, байгалийн гамшиг, халдварт євчин зэрэгт хамгийн их нэрвэгддэг зурвас бvс нутаг чухамдаа соронзон орны нєлєєгєєр нарнаас хамгаалагдахаа больсон газар байх талтай гэнэ. Чехийн эрдэмтэн Ольдрих Юрижекийн тогтоос¬ноор хорт хавдраар євчлєгсдийн тал гаруй хувь балчиг намаг болон гол мєрний эрэг байсан газар юм уу барилга байшин барихаар зориуд хатаасан, ємнє нь vер усанд байнга шахуу автдаг байсан газарт амьдардаг аж.
Харин автомашины осол их болдог газрын олонхи нь дээр дурдсанаар ачаалал, даралт ихтэй юм уу соронзон орны нєлєє-гєєр орчны амьд биет нь бухимдалд их автдаг газар байдаг гэнэ. Энэ сэдвээр судалгаа хийдэг ихэнх эрдэмтний тооцоолсноор орчин цагийн хvн тєрєлхтний ердєє таван хувь соронзон орны сєрєг нєлєєнд автаагvй тайван амгалан газар аж тєрдєг байна.
Ирээдvйд эмэгтэйчvvд намхан, мяраалаг болно
Эмэгтэйчvvд ирээдvйд одооныхоосоо намхан, мяраалаг мєн зvрх, судасны vйл ажиллагаа нь хавьгvй сайн, бэлгийн хувьд идэвхтэй, нєхєн vржихvйн хувьд "чадвартай" болон хувьсана гэж эрдэмтэд vзжээ. Энэ нь хvний хувьсал єнєє ч vргэлжилж байгааг баталсан олон судалгааны сvvлийнх бєгєєд эм хvйстнvvд ноёрхогч хvчин болно гэж vздэг эрдэмтдийг баярлуулсан дvгнэлт болжээ. Судалгааг хийсэн Иелийн их сургуулийнхны тогтоосноор олон хvvхэд тєрvvлсэн эмэгтэйчvvд ихэвчлэн намхан, мяраалаг, зvрх сайтай байдаг тул хvvхдvvд нь, тэр дундаа эмэгтэй хvvхэд нь ээжийгээ дууриах нь ирээдvйд намхан, мяраалаг бєгєєд олон хvvхэд тєрvvлэх магадлалтай эмэгтэичvvдийн тоог нэмэх гэнэ. Эдгээр шинжээс гадна бага залуудаа анхны хvvхдээ тєрvvлсэн эмэгтэйчvvд мєн хожим олон хvvхэдтэй болох намхан, мяраалаг байх магадлал єндєр байдаг байна.
Эхийнхээ эдгээр шинжийг дууриах нь 8-10 vе дамжин vргэлжилбэл тухайн удмын эмэгтэйчvvд 2-4 см намхан болдог байна. Мєн намхан, мяраалаг болон олон хvvхэд тєрvvлсэн эмэгтэйчvvдийн удмын охид дээд эмэг эхчvvдээсээ дунджаар таван сарын ємнє анхны хvvхдээ тєрvvлэх магадлалтай бєгєєд цэвэршилт нь 10 сарын хойно явагддаг байна. Тэгэхээр зvрх, судасны ажиллагаа нь хэвийн, намхан, мяраалаг эмэг¬тэй туранхай, єндєр эмэгтэйгээс илvv эрvvл агаад залуу нас нь ч урт vргэлжлэх магадлалтай гэсэн vг. Єєрєєр хэлбэл, дээд удмынх нь эмэгтэйчvvд намхан, мяраалаг бєгєєд олон хvvхэд тєрvvлсэн тул хувьсал, байгалийн шалгарлын дvнд эмэг эхчvvдийнхээ эерэг шинжvvдийг авч vлддэг аж. Судалгааг хийсэн эрдэмтэд 1940-єєд оноос хойшхи Массачусейтс мужийн эмэгтэйчvvдийн эрvvл мэндийн vзvvлэлт, дvгнэлт сэлтийг судалснаа 10 гаруй орны эмэгтэйчvvдийн шинжтэй харьцуулсны дvнд дээрх дvгнэлтэд хvрчээ.
Эхийнхээ эдгээр шинжийг дууриах нь 8-10 vе дамжин vргэлжилбэл тухайн удмын эмэгтэйчvvд 2-4 см намхан болдог байна. Мєн намхан, мяраалаг болон олон хvvхэд тєрvvлсэн эмэгтэйчvvдийн удмын охид дээд эмэг эхчvvдээсээ дунджаар таван сарын ємнє анхны хvvхдээ тєрvvлэх магадлалтай бєгєєд цэвэршилт нь 10 сарын хойно явагддаг байна. Тэгэхээр зvрх, судасны ажиллагаа нь хэвийн, намхан, мяраалаг эмэг¬тэй туранхай, єндєр эмэгтэйгээс илvv эрvvл агаад залуу нас нь ч урт vргэлжлэх магадлалтай гэсэн vг. Єєрєєр хэлбэл, дээд удмынх нь эмэгтэйчvvд намхан, мяраалаг бєгєєд олон хvvхэд тєрvvлсэн тул хувьсал, байгалийн шалгарлын дvнд эмэг эхчvvдийнхээ эерэг шинжvvдийг авч vлддэг аж. Судалгааг хийсэн эрдэмтэд 1940-єєд оноос хойшхи Массачусейтс мужийн эмэгтэйчvvдийн эрvvл мэндийн vзvvлэлт, дvгнэлт сэлтийг судалснаа 10 гаруй орны эмэгтэйчvvдийн шинжтэй харьцуулсны дvнд дээрх дvгнэлтэд хvрчээ.
Манай гаригийн хамгийн хачин хуулиуд
Дvрэм журам гvйгээр нийгмийг тєсєєлєхєд бэрх. Зарим газарт хvний гайхширлыг тєрvvлэм хууль дvрэм байдаг аж. Итгэнэ vv байна уу та єєрєє мэд. АНУ-Дугуйт тэшvvрээр явах сайхан. Гэхдээ хvссэн газартаа vvнийг хэрэглэж болдоггvй аж. Флорида мужийн Миамид дугуйт тэшvvр хэрэглэх журам байдаг байна. Энэ нь "Цагдаагийн газар vvнийг хэрэглэхийг хориглодог" аж. Хэв журмыг сахиулдаг газарт эмх замбараагvй байдал vvсэхээс сэргийлсэн хэрэг биз. Тэгээд ч хамгийн тэнэг хvн ч дугуйт тэшvvр цагдаагийн газар унахгvй гэдэгт тодорхой. Мєн Флоридад ням гарагт ганц бие эмэгтэй шvхрээр vсэрвэл шоронд ч орж болзошгvй. Мєн наран шарлагын ихэнх газарт цээж нvцэглэж наран хийж болохгvй ажээ. Чикагод дуурийн театр руу франц пvvдл дагуулж орохыг хориглодог. Виржинийн баруун хэсэгт хvvхдийг л хvvхдийн тэргэнд авч явж болно гэдэг аж. Харин Аризона мужид тэмээ унах нь хууль бус. Дэлхийн єнцєг булан бvрт очин загасчлах дуртай хvмvvс байдаг. Тэдний хувьд хажуудаа хvйтэн шар айраг тавин суух нь юутай ч зvйрлэмгvй. Харин Охиод эсрэгээрээ. Та согтууруулах ундаа хэрэглэсэн бол загасчлана гэж бодсоны ч хэрэггvй. Мэдээж энэ бvхний цаана хvний амь нас яригдаж байгаа болохоор тэр биз. Альбамад нvдээ боож тээврийн хэрэгсэл жолоодох нь хуулиас нvvр буруулж байгааг илтгэдэг. Пеннсилвани мужид хvний эрхэд хэд халдсан гэмээр хууль байдаг байна. Та хєрєгчиндєє унтвал шvvхийн ємнє дуудагдаж ч болох аж. Сан Сальвадор-Согтуугаар жолоо барьсан этгээд vхэх ялтай.
Британи- Лондонд такси хvvр, нохой тээвэрлэх эрхгvй байдаг байна. Хэрвээ Лондонд та нохойтойгоо такси барих гэж байгаа бол цагаа дэмий vрсэн хэрэг. Таныг хэн ч авахыг хvсэхгvй. Мєн та тарваган тахлаар євчилсєн бол такси дуудах эрхгvй аж. Британид Парламентын танхимд vхэх нь хууль бус. Жирэмсэн эмэгтэй єєрєє л хvvхдээ тєрvvлэх эрхтэй байдаг бєгєєд шаардлагатай гэж vзвэл цагдаагийн оффицерийн малгайд хvvхдээ тєрvvлэхийг зєвшєєрдєг байна. Франц- Гахайг Наполеон гэж дуудахыг хориглодог аж. Индонез- Таашаал авах зорилгоор хэн нэгний бэлэг эрхтэнд хvрсэн хvнийг цаазаалдаг байна. Гvрж- Худалдан авагч юм авахыг хvсвэл дуртай газраасаа авч болно. Харин Гvржид энэ нь хязгаарлагдмал. Дэлгvvрийн шилэн хоргонд байгаа маннеканд ємсгєсєн хувцсыг нар жаргахаас ємнє солихыг хориглодог гэнэ.
Энэтхэг- Энэтхэгт усанд нvцгэн орохыг хууль бус хэрэг гэж vздэг бєгєєд жуулчдын хєлд дарагддаг газар энэ хууль дурэм бас vйлчилдэг ажээ. Сингапур- Олон нийтийн газар тамхи татах, нулимах, шувуу тэжээх, газар хог хаях, олон нийтийн тээврийн хэрэгслээр зорчих vедээ бохь зажлах, нийтийн бие засах газар нойлын ус татаагvй тохиолдолд торгууль тєлєх ёстой. Йемен- Гахай импортлох нь хууль бус. Хэрвээ vvнийг vйлдвэл цаазаар авах хvртэл ялаар шийтгэж болох гэнэ. Vнэхээр хачин байгаа биз.
Британи- Лондонд такси хvvр, нохой тээвэрлэх эрхгvй байдаг байна. Хэрвээ Лондонд та нохойтойгоо такси барих гэж байгаа бол цагаа дэмий vрсэн хэрэг. Таныг хэн ч авахыг хvсэхгvй. Мєн та тарваган тахлаар євчилсєн бол такси дуудах эрхгvй аж. Британид Парламентын танхимд vхэх нь хууль бус. Жирэмсэн эмэгтэй єєрєє л хvvхдээ тєрvvлэх эрхтэй байдаг бєгєєд шаардлагатай гэж vзвэл цагдаагийн оффицерийн малгайд хvvхдээ тєрvvлэхийг зєвшєєрдєг байна. Франц- Гахайг Наполеон гэж дуудахыг хориглодог аж. Индонез- Таашаал авах зорилгоор хэн нэгний бэлэг эрхтэнд хvрсэн хvнийг цаазаалдаг байна. Гvрж- Худалдан авагч юм авахыг хvсвэл дуртай газраасаа авч болно. Харин Гvржид энэ нь хязгаарлагдмал. Дэлгvvрийн шилэн хоргонд байгаа маннеканд ємсгєсєн хувцсыг нар жаргахаас ємнє солихыг хориглодог гэнэ.
Энэтхэг- Энэтхэгт усанд нvцгэн орохыг хууль бус хэрэг гэж vздэг бєгєєд жуулчдын хєлд дарагддаг газар энэ хууль дурэм бас vйлчилдэг ажээ. Сингапур- Олон нийтийн газар тамхи татах, нулимах, шувуу тэжээх, газар хог хаях, олон нийтийн тээврийн хэрэгслээр зорчих vедээ бохь зажлах, нийтийн бие засах газар нойлын ус татаагvй тохиолдолд торгууль тєлєх ёстой. Йемен- Гахай импортлох нь хууль бус. Хэрвээ vvнийг vйлдвэл цаазаар авах хvртэл ялаар шийтгэж болох гэнэ. Vнэхээр хачин байгаа биз.
Яагаад зарим хvн маш эрт сэрдэг вэ
Зарим нь хэдхэн цаг унтаад л сэрчихдэг. Тэгвэл ийм хvмvvсийн DEC2 генэнд мутаци явагдсан болохыг судлаачид илрvvлжээ. Хvн шєнє найман цаг ноорсоход хангалттай. Харин цєєн тооны хvмvvс кофе болон сэргээх vйлчилгээ vзvvлэх ямар ч бvтээгдэхvvн хэрэглэлгvйгээр ердєє 4-6 цаг л унтдаг байна. Ийм нойргvйчvvд дуг нойрондоо умбаж байгаа хvмvvсийг хараад атаархдаг нь лавтай. Нєгєє талаас тэдэнд олдсон томоохон завшаан ч юм шиг. Єєрєєр хэлбэл тэдний ажлын бvтээмж маш сайн. Шинжлэн ухааны талаас харахад тэд мутант болсон хэрэг. Єєрєєр хэлбэл тэдний ген (DЕС2)-д мутаци явагдсан байдаг аж.
Енг Хуй Фу-гээр ахлуулсан Сан Франфискогийн Калифорнийн их сургуулийн мэдрэл судлаачдын баг нойргvйдэлд єртєєд байгаа америкийн 60-аад гэр бvлийн удмын санг судалсан байна. 2001, 2005 онд Калифорнийн судлаачид маш ховор тохиолдох эмгэгийг судлаад (Рег2) генд хувьсал явагдсаныг тогтоосон билээ. Энэ нь тvрvvлж унтах эмгэг юм. Уг євчнєєр євчилсєєр хvмvvсийн нойрсох мєчлєг нь ердийнхєєс єєр байдаг байна. Тэд 18-19 цагийн vед унтаж бvх хvн нойрсож байхад буюу 3-4 цагийн vед сэрдэг аж. Энэхvv нээлтийг хийсний дараа судлаачид хvний удмын сан дахь єєрчлєлтийг судалсаар байгаа билээ. Тэдний ажил алхам алхмаар урагшилсаар л. Ингээд тэд саяхан (DEC2) генд хувьсал явагдсан байсныг илрvvлжээ. Эмэгтэй хvмvvст уг гений хувьсал явагдсан байна. Єдєрт зургаан цаг л унтдаг байсантай холбоотой. Энэ хувьсал єдєрт найман цаг унтдаг єєрєєр хэлбэл бvрэн нойртой хонодог нэг гэр бvлийн єєр бусад гишvvдэд илрээгvй юм.
Енг Хуй Фу болон тvvний багийн нээсэн генийн хувьсал маш ховор тохиолдох аж. Нойрсох хэмнэл нь алдагдсан хэмээн оношлогдсон 250 гаруй хvний удмын сангаас генийн єєрчлєлтийг олоогvй байна. Ингээд тэд хулгана дээр хувьсал явагдсан генийг бий болгож нойрсох мєчлєгийг нь судалжээ. Эдгээр хулганууд бага унтдаг болсон байна.
"Хvн єдєрт хэдэн цаг унтах хэрэгтэй мэдэх асуудал гарч ирнэ. Энэ нь нойрсох vйл явц хэрхэн явагддагийг сайн ойлгоход бидэнд туслах юм" гэсэн дvгнэлтийг Люсаннын их сургуулийн Мехди Тафти хийжээ.
Енг Хуй Фу-гээр ахлуулсан Сан Франфискогийн Калифорнийн их сургуулийн мэдрэл судлаачдын баг нойргvйдэлд єртєєд байгаа америкийн 60-аад гэр бvлийн удмын санг судалсан байна. 2001, 2005 онд Калифорнийн судлаачид маш ховор тохиолдох эмгэгийг судлаад (Рег2) генд хувьсал явагдсаныг тогтоосон билээ. Энэ нь тvрvvлж унтах эмгэг юм. Уг євчнєєр євчилсєєр хvмvvсийн нойрсох мєчлєг нь ердийнхєєс єєр байдаг байна. Тэд 18-19 цагийн vед унтаж бvх хvн нойрсож байхад буюу 3-4 цагийн vед сэрдэг аж. Энэхvv нээлтийг хийсний дараа судлаачид хvний удмын сан дахь єєрчлєлтийг судалсаар байгаа билээ. Тэдний ажил алхам алхмаар урагшилсаар л. Ингээд тэд саяхан (DEC2) генд хувьсал явагдсан байсныг илрvvлжээ. Эмэгтэй хvмvvст уг гений хувьсал явагдсан байна. Єдєрт зургаан цаг л унтдаг байсантай холбоотой. Энэ хувьсал єдєрт найман цаг унтдаг єєрєєр хэлбэл бvрэн нойртой хонодог нэг гэр бvлийн єєр бусад гишvvдэд илрээгvй юм.
Енг Хуй Фу болон тvvний багийн нээсэн генийн хувьсал маш ховор тохиолдох аж. Нойрсох хэмнэл нь алдагдсан хэмээн оношлогдсон 250 гаруй хvний удмын сангаас генийн єєрчлєлтийг олоогvй байна. Ингээд тэд хулгана дээр хувьсал явагдсан генийг бий болгож нойрсох мєчлєгийг нь судалжээ. Эдгээр хулганууд бага унтдаг болсон байна.
"Хvн єдєрт хэдэн цаг унтах хэрэгтэй мэдэх асуудал гарч ирнэ. Энэ нь нойрсох vйл явц хэрхэн явагддагийг сайн ойлгоход бидэнд туслах юм" гэсэн дvгнэлтийг Люсаннын их сургуулийн Мехди Тафти хийжээ.
Хєлийн хуруу урт бол хурдан гvйнэ
Гvйлтийн тамирчид єєрсєд шиг нь дундаж єндєртэй хvмvvсээс багаар бодоход хагас инч буюу бараг см орчим илvv урт хєлийн хуруутай байдгийг судлаачид тогтоожээ. Судалгааг хийсэн Пеньсилванийн их сургуулийнхны онцолсноор хєлийн хуруу нь урт болон гуя, шилбэ нь дунджаас богино бол хурдан гvйх магадлалтай гэнэ. Судлаачид сvvлийн зургаан жилийн хугацаанд гvйлтийн 50 гаруй тамирчны биеийн онцлогийг судалжээ. Гvйлтийн тамирчдын хєлийн хурууны дундаж урт 8.2 см бол жирийн хvмvvсийнх дунджаар 7.3 см байдаг аж. Харин євдєгнєєс шагай хvртэлх урт нь дунджаар 41 см байсан нь хурдан гvйх чадваргvй хvмvvсийнхээс гурван см орчмоор богино аж.
Эрдэмтэд хvний бодлыг уншиж эхэллээ
Хvн юу бодож байгааг тааж, уураг тархины идэвхид дvн шинжилгээ хийх шинэ технологи боловсруулсан тухайгаа Америкийн Калифорнийн их сургуулийн эрдэмтэд мэдээлжээ. "Нейроны дахин хєтєлбєрчлєл" нэртэй энэхvv шинэ технологи хvн уураг тархиныхаа идэвхийн vндсэн дээр vзсэн зvйлийн хєдєлгєєнт зургийг сэргээх боломж олгодог байна.
Энэхvv шинэ технологийг аль хэдийнэ олон нийтэд танилцуулж эхэлсэн бєгєєд хvний vзэж харсан зvйлд уураг тархи дvн шинжилгээ хийж видео клипийн нэг адил хэрхэн сэргээн харж болдгийг эрдэмтэд vзvvлжээ.
Тэдний єгvvлж байгаагаар бол энэхvv технологийг янз бvрийн зорилгод, тухайлбал хvний санаа бодол хийгээд цаашид юу хийхээр тєлєвлєж байгааг нь унших зэрэгт ашиглаж болох юм байна. Мєн vг хэлж, бичиг бичиж чаддаггvй хvмvvстэй холбоо тогтооход ч ашиглаж болох гэнэ.
Энэхvv шинэ технологийг аль хэдийнэ олон нийтэд танилцуулж эхэлсэн бєгєєд хvний vзэж харсан зvйлд уураг тархи дvн шинжилгээ хийж видео клипийн нэг адил хэрхэн сэргээн харж болдгийг эрдэмтэд vзvvлжээ.
Тэдний єгvvлж байгаагаар бол энэхvv технологийг янз бvрийн зорилгод, тухайлбал хvний санаа бодол хийгээд цаашид юу хийхээр тєлєвлєж байгааг нь унших зэрэгт ашиглаж болох юм байна. Мєн vг хэлж, бичиг бичиж чаддаггvй хvмvvстэй холбоо тогтооход ч ашиглаж болох гэнэ.
Цэнхэр халим
Нас бие гvйцсэн халим нэг тн жинтэй сэлvvрээ хєдєлгєхийн тулд єдєрт нэг сая калори хуримтлуулах хэрэгтэй болдог гэнэ.
Цэнхэр аваргын хэл нь л гэхэд 3 урттай бєгєєд энэ нь заанаас хvнд жинтэй байдаг. Нvд нь нэг кг.
Энэ аварга амьтан нь vр тєлєє 11 сар тээх бєгєєд дєнгєж тєрсєн зулзага нь хоёр тн жинтэй, долоон метрийн урттай байна. Єдєрт хагас тн сvv “ууна. Ингээд хоёр долоо хоногийн дараа гэхэд жин нь хоёр дахин нэмэгдсэн байдаг ажээ.
Халимны дуу нь 188 децибел байх бєгєєд энэ нь тийрэлтэт хєдєлгvvртэй онгоцноос чанга дуутай гэсэн vг. Нэг удаагийн дуугаралт нь ойролцоогоор 30 секунд vргэлжлэх бєгєєд 1600 км зайд ч сонсогддог.
Цэнхэр халим 120 жил насалж болно. Харин далайн гахай 25-50 жил.
Эрх чєлєєтєй далайд амьдарч байгаа далайн гахай єдєрт 15 км замыг тєвєггvй туулна.
Цэнхэр аваргын хэл нь л гэхэд 3 урттай бєгєєд энэ нь заанаас хvнд жинтэй байдаг. Нvд нь нэг кг.
Энэ аварга амьтан нь vр тєлєє 11 сар тээх бєгєєд дєнгєж тєрсєн зулзага нь хоёр тн жинтэй, долоон метрийн урттай байна. Єдєрт хагас тн сvv “ууна. Ингээд хоёр долоо хоногийн дараа гэхэд жин нь хоёр дахин нэмэгдсэн байдаг ажээ.
Халимны дуу нь 188 децибел байх бєгєєд энэ нь тийрэлтэт хєдєлгvvртэй онгоцноос чанга дуутай гэсэн vг. Нэг удаагийн дуугаралт нь ойролцоогоор 30 секунд vргэлжлэх бєгєєд 1600 км зайд ч сонсогддог.
Цэнхэр халим 120 жил насалж болно. Харин далайн гахай 25-50 жил.
Эрх чєлєєтєй далайд амьдарч байгаа далайн гахай єдєрт 15 км замыг тєвєггvй туулна.
Subscribe to:
Posts (Atom)